Sjibbolet betekenis & definitie

Sjibbolet, schibbolet, woord waarvan de uitspraak verraadt welke taal of welk dialect iemand spreekt en dus uit welk volk iemand stamt; (fig.) uiting of handeling die onthult wat iemands werkelijke overtuiging, eigenschap of hoedanigheid is.

Toen richter Jefta met de bewoners van de streek Gilead tegen de stam Efraïm streed, hanteerde zijn leger de volgende werkwijze bij de doorwaadbare plaatsen in de rivier de Jordaan: ‘Daarna bezetten de Gileadieten de oversteekplaatsen van de Jordaan om de Efraïmieten de terugtocht te beletten. Wanneer een Efraïmiet die wilde vluchten vroeg of hij de rivier mocht oversteken, vroegen ze hem: “Kom jij uit Efraïm?” Dat ontkende hij natuurlijk, maar dan vroegen ze: “Zeg eens: “sjibbolet”.” Als hij dan “sibbolet” zei, en het woord dus niet goed uitsprak, grepen ze hem en doodden ze hem ter plekke’ (Rechters 12:5-6, NBV). In het hedendaags Nederlands is een sjibbolet niet alleen een woord aan welks uitspraak men kan horen waar iemand vandaan komt, maar is het ook een uitspraak of handeling die onbedoeld verraadt hoe iemand ergens over denkt.

Bijbelcitaat: Liesveldtbijbel (1526), Rechters 12:5-6. Als si dan antwoorden neen, so deden si hem spreken, Schiboleth ende en conste hijt niet te recht geseggen, so grepen si hem ende sloegen hem aen die hauen der Jordanen. (Statenvertaling (1637): Schibboleth.)

Gebruiksvoorbeeld: Ons beruchtste sjibbolet is de sch. Iedereen kent het verhaal dat potentiële Duitsers in de meidagen van 1940 Scheveningen moesten nazeggen. Tot slachtingen heeft dat niet geleid. (Onze Taal, 1993, nr. 2/3)

Gebruiksvoorbeeld: 'Kletskop' is het sjibboleth waardoor de mythe voor Onno pekelharry uiteenspatte. Pas toen hij een oude joodse vrouw met dezelfde kleur ogen als Quinten dit woord hoorde zeggen, besefte hij dat Max maar wat gekletst zou kunnen hebben over zijn pleegvaderschap en misschien wel de echte vader van Quinten was. (Mulisch en de wetenschap. Naar aanleiding van De ontdekking van de hemel van Harry Mulisch, 1995, p. 173)

Gepubliceerd op 11-05-2017