Sinterklaaslexicon

Sinterklaas van A tot Z door Marie-José Wouters

Gepubliceerd op 24-10-2019

Kerstman

betekenis & definitie

Waarschijnlijk is ‘Santa Claus’ een Amerikaanse verbastering van ‘Sinterklaas’. De schrijver Washington Irving beschrijft in Knickerbockers History (1809) de geschiedenis van de Verenigde Staten. Hij vermengt echter veel fantasie met feiten. Zo laat hij de eerste Nederlandse immigranten (dertig Waalse gezinnen, hugenoten) op een schip aankomen dat Sint-Nicolaas als boegbeeld droeg.

Bovendien zou de eerste kerk in Nieuw-Amsterdam, het tegenwoordige New York, aan Sint-Nicolaas gewijd zijn geweest analoog dus aan de eerste kerk in Amsterdam. Het kerkje was echter hoogstwaarschijnlijk voor de gereformeerde eredienst gebouwd en had dus geen → patroonheilige.Een theorie stelt dat de Amerikanen tijdens de onafhankelijkheidsoorlog tegen Engeland, mogelijk een eigen heilige tegenover de Engelse Saint Georges zochten. Omdat Sint-Nicolaas zo populair was bij de Hollanders (in 1773 vierden zij nog sinterklaas) en dezen zich ook vrijgevochten hadden, koos men hem als patroonheilige van New York. Na 1814, toen de Verenigde Staten onafhankelijk waren, bleek de patroonheilige niet te leven bij de mensen. Het verhaal van Irving had vooral kinderen aangesproken. ‘Sancte Claus’ bij Irving werd ‘Old Santaclaw’ en later Santa Claus, zoals door de tekenaar Nast aangegeven.

In 1835 werd in New York de ‘Saint Nicolas Society’ opgericht. Deze vereniging bestaat nog steeds.

In de 19de eeuw verschenen er meer verhalen, gedichten en tekeningen van verschillende schrijvers en tekenaars (Irving, Moore, Nast, Church, Rockwell), die zeer fantasierijke voorstellingen maakten van Sinterklaas, waar ook andere beelden in voorkwamen. Zo werd de in Scandinavië gevierde joelman overgenomen, die op een door rendieren getrokken slee door de lucht vloog en wiens feest (het → joelfeest) later bij de → kerstening tot kerstfeest werd. De slee was echter onmiskenbaar van Nederlandse afkomst: goederen zoals melk, boter en vlees werden uit Albany per Hollandse slee via de Hudson naar het zuiden vervoerd. (De rendierwagen kan overigens ook afgeleid zijn van de bokkenwagen van de Germaanse dondergod Thor.) In gedichten werd hij als een vrolijke baas voorgesteld. De theoloog Clement Clarke Moore liet zich inspireren door zijn tuinman: een mollige man met baard, fonkelende oogjes en rode wangen. Moore’s gedicht Account of a Visit from Saint Nicholas werd op 23 december 1823 in de Troy Sentinel gepubliceerd. Door de schoorsteen vulde St. Nicholas de kousen die daar hingen.

Hij kreeg een bontjas om en als thuisbasis dichtte men hem de Noordpool toe, een plek waar hij ongestoord bezig kan zijn en de hele wereld kan overzien.

De Kerstman zoals die nu bekend is, ‘danken’ we aan de Coca Cola Company die in 1931, toen het coca-extract uit het recept verdween, graag de verkoop aan kinderen wilde vergroten. Haddon Hubbard Sundblom kwam met de grote, vrolijke man in het helderrode pak met witte bontrand (de Coca-Colakleuren), die, door de Amerikaanse soldaten meegebracht, het Europese continent veroverde. Hij schilderde tussen 1931 en 1964 elk jaar een nieuwe Santa Clausreclameplaat.

Op kerstavond 1852 zaten enkele pioniers in Indiana bij elkaar om een naam te bedenken voor hun plaatsje. Het werd Santa Claus. Sedert ongeveer 1900 ontvangt dit plaatsje brieven voor Santa Claus. De eerste brief van een kind aan Santa Claus zou al in 1893 verstuurd zijn. In 1954 ontving het postkantoor van Santa Claus vijf miljoen kaarten, brieven en tekeningen van Amerikaanse kinderen. Rond dit postkantoor is inmiddels een Santa Clausland met attracties opgericht.

Bij Lake Placid is een ‘Santa’s werkplaats op de Noordpool’. In het plaatsje North Pole (Alaska) staat sinds 1952 een huis van Santa Claus, waar ook veel post aankomt. Andere plekken waar Santa Claus woont, zijn: Rovaniemi, Santadorp binnen de poolcirkel in Finland; Gesunda, Santaworld in Zweden; in Finland en Zweden helpen elfjes met rode mutsen Santa Claus met zijn werk.

Door de Kerstman in onze streken te introduceren halen we een Amerikaanse versie van onze Sinterklaas binnen, maar zonder onze eigen gebruiken als gedichten, surprises, enzovoort. Overigens klaagde men in de 19 de eeuw om precies te zijn in 1862 al dat het sinterklaasfeest bedreigd werd doordat meer mensen, net als in Duitsland, een boom in huis namen en elkaar daaronder geschenken gaven.

Franzen, z.j.; Jones, 1978; Van Rentherghem, 1996.