(Fr.: champ (magnétique) transversal de l’armature; Du.: Ankerquerfeld; Eng.: armature field in the quadrature axis), in de techniek van de elektrische machines de benaming voor een zodanige plaatselijke verdeling van de magnetische inductie die in de luchtspleet tussen de stator en de rotor wordt opgewekt door de stromen in de ankerwikkeling (zie Anker), dat de vlakken van symmetrie van deze verdeling precies midden tussen de vlakken van symmetrie van de polen (synchrone machine met uitgebouwde polen, gelijkstroommachine), resp. de bekrachtigingswikkeling (synchrone machine met cilinderrotor) liggen.
Een en ander is geïllustreerd in afb. 1. Het verloop langs de omtrek van de magnetische inductie Ba van het veld, opgewekt door de stromen in het anker van een tweepolige gelijkstroommachine is schematisch weergegeven in afbeelding 1a, die een doorsnede met een vlak loodrecht op de as van de machine voorstelt.
De vector Ba is onder de polen (zowel de hoofdpolen als de hulppolen, zie Gelijkstroommachines) overal bij benadering radiaal gericht. In de geschetste doorsnede ligt de as van symmetrie van de verdeling van Ba langs de omtrek precies midden tussen de hartlijnen van de polen, en maakt dus met deze hartlijnen hoeken van 90°.
Zou men van de vectorfunctie Ba(⍺),⍺ is een coördinaat langs de omtrek van de rotor, een fictieve resultante bepalen door alle vectoren vanuit één punt op te tellen (afb. 1b). dan staat de resulterende vector loodrecht op de hartlijn van de polen; men zegt daarom, dat het ankerveld, aldus gerepresenteerd door Bra, een dwarsveld is, het ankerdwarsveld. De resultante Bra is als fictief aangemerkt, omdat deze vector nergens in de machine fysisch aanwezig en meetbaar is.
Heeft de machine 2p polen, dan wordt de hoek tussen de symmetrieassen van de verdeling van de magnetische inductie Ba langs de omtrek (dat zijn er dan vele!) en de hartlijnen van de polen resp. de assen van de bekrachtigingswikkeling gelijk aan 90°/p; men noemt dit wel magnetisch loodrecht, en spreekt ook in dat geval van een dwarsveld. Voor een tweepolige machine komen de begrippen ‘magnetisch loodrecht’ en ‘meetkundig loodrecht’ overeen.
In dit licht gezien kan men de ankerwikkeling van een gelijkstroommachine in een elektrisch schema dus voorstellen door een spoel, die 90° gedraaid is ten opzichte van de spoel, die de bekrachtigingswikkeling om de polen symboliseert (afb. 1c). De zogenaamde spoelflux Ψa van deze spoel kan men bepalen door van iedere deelspoel van de ankerwikkeling de omvatte flux te bepalen volgens:
Фka = ∫⍺k + 𝜋/p⍺kRl B(⍺) n d⍺
waarin Фka de door de deelspoel k omvatte flux is, R de radius van de boring van de machine, l de lengte, waarover zich het magnetische veld in axiale richting uitstrekt, n de naar buiten gerichte normaalvector op het oppervlak van de rotor, en k de coördinaat, die de plaats aangeeft, waar de linker zijde van deelspoel nummer k ligt en vervolgens de bijdragen van alle Na deelspoelen. waaruit de ankerwikkeling bestaat, te sommeren:
Ψa = ∑Nak=1 Фka
Vooral in de wat oudere literatuur op het gebied van elektrische machines kent men aan de spoelflux Ψa , alhoewel deze een scalaire grootheid is en geen vector, een richting toe, en wel die van de fictieve resulterende magnetische inductie Bra , en spreekt men ook van dwarsflux.
Ook bij de synchrone machine komt het begrip ankerdwarsveld voor. Het magnetische veld, dat daar door de stromen in de ankerwikkeling (is de statorwikkeling) wordt voortgebracht, is een draaiveld dat ten opzichte van de stator beweegt, echter met dezelfde snelheid als de rotor, zodat het vanuit de rotor beschouwd stil staat. De plaatselijke verdeling van de magnetische inductie van dit stator(draai)veld langs de omtrek van de rotor is dus in de tijd constant; ze wordt bepaald door de belastingssituatie. Formeel mathematisch kan men de magnetische inductie van het statorveld Bs ontbinden in twee componenten:
Bs(⍺r) = Bd(⍺r) + Bq(⍺r)
zodanig, dat de verdeling van Bd(⍺ r) symmetrisch is ten opzichte van de hartlijn van de polen of de bekrachtigingswikkeling; en de verdeling van Bq(⍺ r) symmetrisch is ten opzichte van een lijn, die magnetisch loodrecht staat op de hartlijn van de polen of de bekrachtigingswikkeling. Men noemt Bd het (anker)langsveld (de index d stamt van het Engelse direct axis, langsas) en Bq het (anker)dwarsveld (q van quadrature axis, dwarsas). Voorts zie Synchrone machine.