Woonhuizen in Bussum betekenis & definitie

Kort na de aanleg van het spoor werden nabij het station de eerste renteniersvilla's gebouwd. In het Nassaupark verrezen gepleisterde villa's als Nieuwe Englaan 26 (circa 1880), Gen. De la Reylaan 3-3a (circa 1880) en Eslaan 9 (circa 1885).

Opvallend bij Eslaan 2 (ongepleisterd) en Eslaan 11 is het uitgebouwde torenachtig gedeelte met mezzanino. Langs de spoorlijn kwamen grote, veelal wit gepleisterde, neoclassicistische villa's tot stand; de jongere villa's hebben meer eclectische details. Goede voorbeelden zijn Lindelaan 10 (1875), de dubbele villa Zonnewende-De Beuk (Brinklaan 144-146; circa 1875) en de villa's Lindelaan 11 (circa 1888) en Huize Engh (Brinklaan 137; circa 1900). Chaletstijl-elementen vertoont de dubbele villa Nieuwe 's-Gravelandseweg 1-3 (circa 1885). De villa Lindelaan 18 (circa 1890) is ontworpen in neorenaissance-stijl.

Het ten westen van het spoor gelegen villapark ‘Het Spiegel’ telt veel grote villa's. Vroege voorbeelden in neoclassicistische stijl zijn Solo Deo Gloria (Koningslaan 6; 1878) en de met sierpleisterwerk uitgevoerde villa Koningslaan 2 (1879), die naar plannen van M.M. van Ingen-Trappen werd gebouwd voor baron Schimmelpenninck van der Oyen. Gepleisterde villa's met eclectische details zijn Lindelaan 57 (circa 1880), Meerweg 23 (circa 1890) en Nieuwe 's-Gravelandseweg 22 (circa 1895). De rijke neorenaissance-villa Nieuwe 's-Gravelandseweg 27 (circa 1900) is voorzien van gepleisterde banden en een dakruiter. Een iets grotere belvédère-toren heeft de gepleisterde villa Bella Vista (Willemslaan 7; circa 1890, uitgebreid 1909-'10).

Vergelijkbaar in de toepassing van kleurig materiaalgebruik en jugendstil-details zijn Parklaan 39 (1901, W. Kromhout) en Nieuwe 's-Gravelandseweg 21 (1901). Andere voorbeelden van villa's met jugendstil-elementen zijn Quatre Bras (Kon. Emmalaan 15, 1905), Kon. Emmalaan 17-19 (circa 1905) en Brediusweg 10 (1912). Een combinatie van jugendstil en chaletstijl is zichtbaar bij de villa's Oud Holland (Nieuwe 's-Gravelandseweg 3; 1903), Vijverzicht (Nieuwe 's-Gravelandseweg 60; circa 1905) en Vreeburg (Parklaan 37; circa 1903, A. Jacot en W. Oldewelt).

Robuuster van hoofdvorm is de villa Amalia (Meerweg 70; 1903, G.J. Vos), uitgevoerd met jugendstil-elementen en een toegangsbrug met gietijzeren beelden. Een later en strakker voorbeeld, maar eveneens met jugendstil-details (ankers), is Boslaan 19 (1913, J.C.D. Cammen).

Vroege werken uit het oeuvre van K.P.C. de Bazel zijn de villa's Op den Akker (Parklaan 35; 1902) en De Wingerd (Meerweg 12; 1903), en verder de ateliervilla Hoog Cate (Parklaan 31; 1904). Latere varianten op de chaletstijl tonen de villa Aan den Koedijk (Koedijklaan 2; 1908, L.H. Bours) en enkele villa's met pseudo-vakwerkgevels, zoals Birkelund (Middenlaan 4; 1895, verbouwd circa 1906, A.R. Wittop Koning). Andere voorbeelden zijn Brediusweg 6-8 (1910-'11, G.M. van der Heyden) en de door J. van der Goot en C.J. Kruisweg ontworpen villa's Eykenrode en Sara's Cottage (Nieuwe Hilversumseweg 3 en 10; beide 1908), Schimmellaan 9 (circa 1910) en Nieuw Hilversumseweg 12 (circa 1910). Deze architecten ontwierpen ook in Nieuw Historiserende vormen, zoals bij Villa Lindenrode (Lindelaan 16, circa 1910) en Groot Hertoginnelaan 30 (1911). Andere voorbeelden in die stijl zijn het buitenhuis Oud-Cruysbergen (Franse Kampweg 4-6; circa 1910, vermoedelijk J. London), met portico op dorische zuilen, de villa Brediusweg 55 (1910, A.R. Wittop Koning) en de door De Bazel voor H.N. de Fremery ontworpen villa Meentwijck (Groot Hertoginnelaan 34a; 1912-'13). Karakteristiek bij de laatstgenoemde zijn de vooruitspringende zijpaviljoens en het rieten dak met dakruiter. Kleinere panden met siermetselwerkbanden zijn de door De Bazel ontworpen panden Busken Huetlaan 1a (1905) en Amersfoortsestraatweg 87 (1906), het laatste met meandermotief. Op het werk van De Bazel geïnspireerd is het ontwerp van H. Everts voor Stargardlaan 1 (1912). Voor de Algemene Arbeiders Bouwvereniging ontwierp De Bazel ruim honderd arbeiderswoningen in de wijk De Eng, zoals aan de Lutgardisstraat (1916), en van zijn hand zijn ook de woningen aan het Jacob Catsplein e.o. (1919-'21), gebouwd voor de Middenstands-Woningbouwvereeniging. H. Everts ontwierp de woningen aan de Koopweg (1917) van de woningbouwvereniging St. Joseph.

Expressionistische elementen vertonen de villa's Statenhof (Statenlaan 12; 1919, T. van Houweling), Koedijklaan 17 (1920, P.J. Hamers), Statenlaan 30-32 (1924, M. Speyer) en de met veelhoekige serres uitgevoerde villa Gen. De la Reylaan 16-18 (1926, J. Molensloot). Van de hand van N. Doornberg is het expressionistische woningcomplex Burg. 's-Jacoblaan 15-21, in combinatie met Potgieterlaan 6-7 (1924 en 1927). Vergelijkbaar in stijl hiermee zijn de huizen Amersfoortsestraatweg 91 (1930, M.A.C. Reynder de Knoop) en J. Toebacklaan 6-10 (1930, J. Wilke), Catalpa (Gooilandseweg 1; 1930, K. van den Berg) en W. Bilderdijklaan 26 (1938, K. van den Berg). De laatstgenoemde was na 1941 in gebruik als atelier voor beeldhouwer N.A. van der Kreek. Goede voorbeelden van zakelijkexpressionisme zijn het dubbele huis W. Bilderdijklaan 21-23 (1923, K. van den Berg en N. Wilms) en de woningen Mecklenburgerlaan 47-51 (K. van den Berg) en Eslaan 17 (1935,W. de Gooijer). J. Rebel maakte expressionistische ontwerpen voor onder meer Huizerweg 53-63 (1921) en het kleine huis Iepenlaan 45 (1945). De traditionalistische villa Nieuwe 's-Gravelandseweg 26 (1934) werd ontworpen door F.A. Eschauzier voor P. Scheffelaar-Klots. De oorspronkelijk uit 1880 daterende villa Linderood (Lindelaan 8-8a) onderging in 1928 een ingrijpende verbouwing in functionalistische stijl naar plannen van H.F. Sijmons.

Opgetrokken in hout wegens hun ligging binnen de Verboden Kringen zijn de huizen De Zanderij (Nieuwe 's-Gravelandseweg 78; 1906) en Nieuwe 's-Gravelandseweg 82 (1922), de laatste als bouwpakket van de firma W. Mackeson & F. Torno uit Hannover (D). Ten slotte is er nog de houten villa Dennehoeve (Nieuwe 's-Gravelandseweg 61, 1909, J.W.H. Leliman).

Gepubliceerd op 26-05-2017