WoordHoek

Ewoud Sanders (2024)

Gepubliceerd op 18-06-2023

Jakobsdood

betekenis & definitie

Een Jakobsdood sterven betekent 'sterven omringd door je kinderen'. Dat kan op verschillende manieren.

Onlangs is mijn moeder overleden. Zij was 93, had alzheimer en was al enkele jaren klaar met het leven, dus mijn zussen en ik hebben er vrede mee. Mijn moeder blies haar laatste adem uit met haar drie kinderen rond het bed – mooier kan niet.

Toen ik dit laatste meldde aan enkele vrienden en bekenden kreeg ik, vergezeld door troostende woorden, van iemand als antwoord: volgens mij heet dat een Jakobsdood.

Vorige week schreef ik hier dat het mij altijd blijft verbazen hoe soepel je in het Nederlands nieuwe woorden kunt vormen. Andere verbazing: dat je een leven lang stuit op woorden of uitdrukkingen die je niet kent. Ik houd me al ruim dertig jaar bezig met taalgeschiedenis, maar Jakobsdood, nee, dat kende ik niet.

De Tale Kanaäns
Wie het opzoekt op internet, komt als eerste bij ENSIE terecht – mooi vind ik dat. ‘Een jakobsdood sterven’, zo lezen we daar, betekent ‘sterven zoals de aartsvader Jakob, bij het volle bewustzijn en door zijn kinderen omringd’. Bron: De Tale Kanaäns, een woordenboek uit 1982 van J. van Delden.

De Tale Kanaäns, voor wie het niet weet, is het taaleigen dat in behoudende orthodox-calvinistische kringen wordt gebruikt. Het is sterk verwant aan de taal van de Statenbijbel.

Dat zal deels verklaren waarom ik Jakobsdood niet kende. Mijn moeder kwam uit een ‘rood nest’, zoals dat vroeger heette. Gedreven socialisten, voorstanders van gelijkheid, tegen religie. Of, op z’n minst, tegen de misstanden die religies vaak met zich meebrengen.

Een andere reden waarom ik Jakobsdood nooit ben tegengekomen, is dat het slechts zelden lijkt te zijn gebruikt. Ik had verwacht het te zullen vinden in romans van onder anderen Maarten ’t Hart en Jan Siebelink, maar nee. De Dikke Van Dale kent het wel. Daarin vinden we bijna dezelfde definitie als in ENSIE (‘sterven zoals de aartsvader Jakob, bij volle bewustzijn en omringd door zijn kinderen’). Toegevoegd is een bronverwijzing: Genesis 49:33.

Grimmige woede
In dit Bijbelboek lezen we hoe het doodsbed van Jakob verliep. Eerst spreekt deze stamvader van de Israëlieten zijn twaalf zonen toe. Hij noemt zijn oudste zoon Ruben ‘verraderlijk als water’ – niet meteen een compliment. En over zijn zonen Simon en Levi zegt Jakob: ‘Vervloekt zij hun grimmige woede, vervloekt hun ontembare razernij.’

Na ook zijn andere zonen te hebben toegesproken, vertelt Jakob waar hij wil worden begraven – in een grot bij een bepaalde akker. ‘Na zijn zonen deze opdracht te hebben gegeven trok Jakob zijn voeten weer op het bed. Toen blies hij de laatste adem uit en werd hij verenigd met zijn voorouders.’

Dat klinkt inderdaad alsof Jakob bij volle bewustzijn stierf, hoewel dat bij mijn weten in de praktijk vrijwel alleen bij euthanasie voorkomt. Bovendien moet worden opgemerkt dat niet al Jakobs kinderen aanwezig waren bij zijn sterfbed: alleen zijn twaalf zonen worden genoemd. Terwijl Jakob ook dochters had. Een van hen heette Dina. Van zijn andere dochters is zelfs de naam niet overgeleverd.

Bij je dood alleen je zoons om je bed willen hebben en ze dan ook nog streng toespreken: ik ben heel blij dat het bij mijn moeder veel liefdevoller is verlopen.

< >