WoordHoek

Ewoud Sanders (2024)

Gepubliceerd op 03-07-2024

Gaaf land

betekenis & definitie

Hoe zal het premierschap van Mark Rutte in de toekomst worden beoordeeld?

Dat is lastig te voorspellen. In het Jeugdjournaal plakte Rutte er zelf desgevraagd een rapportcijfer op, namelijk een zes, hooguit een zes-en-een-half. Dat is een relatief laag cijfer, maar inderdaad, onder zijn leiderschap is er veel misgegaan. Zie de huidige wooncrisis, de desastreuze gevolgen van de commercialisering van de zorg en de toeslagenaffaire. Zelfs het elektriciteitsnet van Nederland voldoet niet meer.

Toch twijfel ik er niet aan dat veel Nederlanders aan Rutte zullen terugdenken als een toffe premier. Aan dat imago heeft hij hard gewerkt. Gewoon met de fiets naar het werk in plaats van met de dienstauto. Appeltje in de hand doet het ook altijd goed. Niet te moeilijk praten, maar zodra er een camera draait de hele tijd ‘hé hoi’ roepen – het bleek allemaal goed voor zijn imago. Dat geldt ook voor zijn doortastende optreden na het neerhalen van vlucht MH17.

Hé hoi!
Welke sporen heeft Rutte tot nu nagelaten in onze taal? Hij is vanzelfsprekend niet de uitvinder van ‘hé hoi!’, maar dit zal nog jaren met hem worden geassocieerd. Doe dit op de fiets, met een opgeheven arm, en je hebt de lachers op je hand.

‘Een ontzettend gaaf land’ als kwalificatie voor Nederland, zal ook nog lang aan Rutte blijven kleven. Ook hiervoor geldt: hij is niet de bedenker, maar zo werkt het niet in de taal – Rutte heeft die uitdrukking op de kaart gezet.

Het bijzondere van deze kwalificatie vind ik dat gaaf eigenlijk een modewoord uit de jeugdtaal was. Werd oorspronkelijk vooral in de Zaanstreek gebruikt, maar ‘sinds het begin van de jaren zeventig van de twintigste eeuw meer algemeen bekend’, aldus Marc De Coster op ENSIE. Meestal verdwijnen modewoorden uit de jeugdtaal na een tijdje, omdat ze door intensief gebruik hun kracht hebben verloren. Maar dankzij Mark Rutte is gaaf weer helemaal terug. De combinatie een (ontzettend) gaaf land zal nog lang aan hem herinneren.

Na de komma
Hetzelfde geldt voor ergens geen actieve herinnering aan hebben. Rutte zei dit op 1 april 2021, toen hem werd gevraagd waarom er op een notitie ‘positie Omtzigt, functie elders’ stond. Ik vermoed dat Rutte dit zelf tot de dieptepunten van zijn premierschap rekent - een vette 1. Als tegenhanger van actieve herinnering maakte passieve herinnering een tijdje opgang, maar die woordcombinatie is inmiddels alweer flink weggezakt.

Wat stellig nog lang met Rutte zal worden verbonden, is zijn uitspraak ‘We zetten vandaag een komma, geen punt.’ Ook die verzon hij niet zelf, ik schreef er op deze plaats al eerder over. Maar geen andere uitspraak van hem is sindsdien zo vaak aangehaald, in allerlei varianten. We hebben ze de afgelopen dagen, vanwege Keti Koti, de viering van de afschaffing van de slavernij, weer vele malen mogen horen en lezen. Er is inmiddels zelfs een lespakket over slavernij dat Na de komma heet.

Mijn voorspelling is dat dit de uitspraak is die het langst aan Rutte verbonden zal blijven. Met recht, want het siert hem dat hij, na aanvankelijk verzet, namens de staat excuses voor het Nederlandse slavernijverleden heeft aangeboden.

Een andere uitspraak van Rutte die de geschiedenisboeken zal halen, althans dat vermoed ik: ‘We moeten wel lekker kunnen blijven barbecueën.’ Hiermee vatte hij zijn visie samen op de aanpak van de klimaatcrisis. Mijn inschatting is dat toekomstige generaties met verbijstering zullen kijken naar de diepe kortzichtigheid die er achter die uitspraak schuilgaat.

< >