WoordHoek

Ewoud Sanders (2024)

Gepubliceerd op 18-07-2023

Demissionair

betekenis & definitie

Als een kabinet valt, dan hoor en lees je opeens tot vervelens toe het woord demissionair. Demissionair premier Rutte, de demissionaire minister van dit of dat – het houdt maar niet op.

Demissionair betekent niet ‘zonder missie’, zoals je zou verwachten, maar ‘aftredend’. Een demissionair kabinet is dus een kabinet dat zijn ontslag heeft ingediend, maar dat blijft regeren tot er een nieuw kabinet is. Alleen lopende zaken mogen worden afgehandeld, althans voor zover die niet omstreden of controversieel zijn.

Die eindeloze herhaling van het woord demissionair stoort veel mensen. Frits Spits bracht dit afgelopen zaterdag al kort ter sprake in het radioprogramma ‘De Taalstaat’. Bij de val van Rutte III scoorde de Rotterdamse cabaretier en stand-upcomedian Patrick Laureij een hitje met een vergelijkbare observatie. ‘Dat woord demissionair de hele tyfustijd’, klaagt hij in een filmpje dat onder meer te zien is op YouTube. Laureij lanceert er een nieuw seksstandje, een standje dat ‘symbool staat voor het huidige kabinet’: de demissionaires. Voor een nadere uitleg van deze variant op het missionarisstandje verwijs ik graag naar Laureij zelf.

Franse kranten in Nederland
Het Nederlands kent het woord demissionair nog niet zo lang. Het is een Frans woord, dat voor het eerst opduikt in Franstalige kranten die in Nederland werden uitgegeven. Zo gebruikt de Gazette royale de Hollande het in 1806 en is het vanaf 1810 geregeld te vinden in de Courrier d’Amsterdam. Vanaf 1812 is het een veelgebruikt woord in de Feuille politique du département du Zuiderzee, ook bekend als het ‘Staatkundig dagblad van het Departement der Zuiderzee’. Heerlijk vind ik dat, dergelijke Franse titels met Nederlandse woorden erin, maar dat terzijde.

Het lijdt geen twijfel dat demissionair vervolgens via die Franse kranten in de Nederlandse taal terecht is gekomen. Dat ging aarzelend. In 1832 meldde het Algemeen Handelsblad dat zij uit een Franse krant hadden vernomen dat een bepaalde maarschalk zijn ‘demissie’ had ingediend. Tussen haakjes voegde de krant eraan toe: ‘Est declare demissionaire’. Dus: demissionair is verklaard. Tien jaar later, in 1842, gebruikt het Weekblad van het regt dit woord voor het eerst, in een discussie over de vraag of een notaris die zijn standplaats heeft verlaten kan ‘worden beschouwd als démissionaire’.

Braafheid
De vraag is waarom de Nederlandse pers nu zo gretig blijft melden dat Rutte en zijn kabinet inmiddels demissionair zijn. Je hoort het op radio en tv, je leest het in kranten en op websites. En als je goed luistert, hoor je tegelijk een hoop Nederlanders zuchten: ja, ja, dat weten we nou wel. Een verzuchting die geregeld wordt gevolgd door bijvoorbeeld het verwijt dat de veroorzakers van de zoveelste kabinetsval Nederland opzadelen met grote problemen, want die blijven nu immers liggen.

Dát de Nederlandse pers het etiket demissionair zo scheutig blijft rondstrooien, zal voortkomen uit correctheid of braafheid. Staatsrechtelijk is het kabinet nu eenmaal demissionair. Zo staat het nu ook in alle officiële stukken. En voor het zomerreces gebruikte de Kamervoorzitter het ook doorlopend in Kamerdebatten.

Voor historici is het handig, die voortdurende herhaling van het woord demissionair. Als zij later in oude kranten gaan bladeren, is meteen duidelijk hoe de staatsvlag er toen bij hing. Blijft dat veel lezers en luisteraars tot de vorming van een nieuw kabinet vaak zullen verzuchten: ja, inderdaad, het was ons niet ontgaan.

< >