WoordHoek

Ewoud Sanders (2024)

Gepubliceerd op 24-07-2023

Barbie

betekenis & definitie

Iemand een Barbie noemen is géén compliment.

Een van de leukste films die ik de laatste tijd heb gezien is ‘Barbie’. Ik weet dat sommige lezers nu denken, hè, die film over die onnozele meisjespop? Hoe kan die nou leuk zijn?

Nou, het is een geweldige parodie op de relatie tussen mannen en vrouwen. Met Ryan Gosling als Ken en Margot Robbie als Barbie – beide meesterlijk vertolkt. In geen tijden heb ik zo vaak en zo hard gelachen tijdens een film. En ook elders in de zaal werd volop geschaterd. Gaan zien dus.

Barbie heeft het ook tot een Nederlands woord geschopt. Niet alleen als merknaam, maar ook overdrachtelijk. Barbie, barbiepop of barbiemeisje, aldus de Dikke Van Dale, wordt schertsend of minachtend gebruikt voor ‘meisje of jonge vrouw met een popperig, opgetut gezicht, soms met de bijgedachte dat ze niet erg intelligent is, maar wel veel sexappeal heeft’.

Een beeldige bakvis
De barbiepop is in 1959 bedacht door Ruth Handler (1916-2002), de vrouw van een van de directieleden van de Amerikaanse speelgoedfabrikant Mattel. Ruth noemde Barbie naar haar dochter Barbara. En Ken in 1961 naar haar zoon Kenneth.

Het duurde even voordat Barbie in Nederland doorbrak. Onder de kop ‘De populairste tiener ter wereld is een pop!’ schreef een dagblad in 1964:

“BARBIE werd geboren op een zoele Californische avond, in het brein van speelgoedfabrikant Elliot Handler. Zij was pardoes een beeldige bakvis van 16 jaar, met een ideaal figuurtje en een fantastische smaak voor kleren. Toen Handler het nieuws aan zijn vrouw Ruth bekendmaakte, stelde deze vast, dat Barbie 33 centimeter lang was en de benijdenswaardige maten 14, 10, 13 bezat.”

Het leuke van dit bericht is dat het niet klopt. Elliot Handler zag aanvankelijk juist niks in het idee van zijn vrouw Ruth. Hetzelfde gold voor de overige directieleden van Mattel. Ze werden al heel snel in het ongelijk gesteld. Barbie werd op 9 maart 1959 voor het eerst te koop aangeboden op een Amerikaanse speelgoedbeurs – dit geldt als Barbies officiële geboortedatum. Alleen al dat eerste jaar vlogen er zo’n 350.000 exemplaren over de toonbank. Inmiddels zijn er ruim een miljard poppen uit de Barbie-familie verkocht.

Het Amerikaanse kindvrouw-poppetje
Vanaf het begin vind je in Nederlandse kranten negatieve, of op z’n minst kritische typeringen van Barbie. Zo had De Telegraaf het in 1965 over ‘het Amerikaanse kindvrouw-poppetje’. Andere kranten hadden het onder meer over het ‘teenagerpopje’ en de ‘heuse miniatuurmannequin’.

Vanaf het midden van de jaren zeventig wordt barbie overdrachtelijk gebruikt. In 1978 schreef Jan Blokker in een column: ‘De onverslijtbare Barbie’s praten alsof ze net van de Sociale Academie komen.’ En in 1980 had Gerrit Komrij het over ‘als Barbiepoppen verklede Vestaalse maagden’. Een jaar later schreef Mischa de Vreede: ‘Ik vind wat de meeste mensen mooi vinden afstotelijk, barbies in modebladen, daar zit geen leven in.’

Een veelgehoord misverstand is dat de eerste Barbiepoppen allemaal blond waren. Dat is onjuist, van het allereerste model bestonden twee uitvoeringen: eentje met blond haar en ook een brunette. Maar blond – denk ook aan dom blondje – bepaalde het beeld. Dat zie je zelfs in terug oude seksadvertenties. Zoals in deze, uit 1986. ‘Jong, lief en blond. Een heerlijke BARBIE’, zo bood een sekswerker zich indertijd aan.

In de film ‘Barbie’ zijn Barbie en Ken nu even oogverblindend blond. Barbie is aanvankelijk onnozel, maar zij gaat op ontdekkingstocht en ontwikkelt zich snel. Dat is Ken niet gegeven, maar meer ga ik niet verklappen.