WoordHoek

Ewoud Sanders (2024)

Gepubliceerd op 16-04-2024

Babystapjes

betekenis & definitie

Bij toeval stuitte ik deze week op een algemeen bekend woord dat ontbreekt in onze voornaamste woordenboeken.

Voor de goede orde: daarin zijn lang niet alle woorden opgenomen. Toen woordenboeken alleen nog op papier verschenen, koos men er soms voor om geen woorden op te nemen die zichzelf verklaren. Andere optie: woorden die zichzelf verklaren werden slechts opgesomd, dus zonder definitie. In het vakjargon spreekt men in dit verband van ‘opsommers’. Dit alles dus om te voorkomen dat papieren naslagwerken te dik werden.

Een voorbeeld is het woord fiets. Als je dat hebt gedefinieerd, kan iemand wel raden wat een fietsbel is. Plus een fietsstang, een fietstas, een fietszadel en zo verder.

Het woord waar ik bij toeval op stuitte, verdient echter wel degelijk een plekje in onze naslagwerken. Het gaat om babystap. Omdat dit kleine stapjes betreft – het is de tegenhanger van reuzestappen – vind je het meestal in de verkleinvorm. En in het meervoud.

Bakerkind
Het woord baby leenden wij uit het Engels. Dat gebeurde in de tweede helft van de negentiende eeuw. Een van de vroegste Nederlandse vindplaatsen dateert van 1861. De Arnhemsche Courant schamperde toen dat een bepaalde politicus ‘nog slechts een baby, een bakerkindje
in de staatskunst’ was. Waarschijnlijk werd baby hier gecursiveerd omdat het toen nog een betrekkelijk onbekend leenwoord was.

Babystapje is een leenvertaling. De Engelse tegenhanger bestaat al sinds het begin van de negentiende eeuw. Baby step wordt vooral overdrachtelijk gebruikt, aldus de Oxford English Dictionary. De definitie luidt er: ‘A (first) small step.’

Babystap is in 1891 voor het eerst opgetekend. Het zal geen toeval zijn dat dit gebeurde in een Nederlandstalige krant die werd uitgegeven in de VS, voor de Nederlandse emigranten aldaar. Over een groot oorlogsschip schreef iemand: ‘Het is een schip op het drooge; een reuzenschip het is waar, maar een reuzenschip dat niet eenmaal een babystap voor- of achteruit kan doen.’

Zalvende woorden
De oversteek van dit woord naar onze wateren verliep aarzelend en traag. We vinden babystapjes, samen met de concurrent babypasjes, een paar maal in de eerste decennia van de twintigste eeuw, daarna sporadisch in de jaren vijftig en zestig, maar pas sinds het begin van deze eeuw heeft het echt wortel geschoten.

Het woord babystapjes tref je nu aan in titels van boeken en artikelen met tips over opgroeiende kinderen, maar ook elders. ‘We maken nu gewoon onze eerste baby-stapjes in de verkenning van onze omgeving. Eerst een baan om de aarde, de maan, straks Mars, en verder en verder’, zei astronaut André Kuipers in 2019 in het radioprogramma ‘Met Het Oog Op Morgen’. In 2020 schreef Louise Fresco in een column in NRC: ‘Enorme ambities en zalvende woorden leiden in de polder tot babystapjes of eenzijdige oplossingen.’ Ook bij ons wordt het babystapjes dus vooral figuurlijk gebruikt, voor eerste (kleine) stapjes.

Zelf zocht ik naar een definitie van dit woord omdat ik sinds een jaar op een kleinkind pas. Daarbij valt me juist op dat de ontwikkelingen van een kind zo snel gaan. Ik hoor dit geregeld van ouders en grootouders. Zo kunnen ze nog niks, zo kruipen ze razendsnel door je kamer, zo beklimmen ze je bank, zo proberen ze te lopen en zeggen ze hun eerste woordjes. Wie goed kijkt, ziet bij een baby vrijwel wekelijks veranderingen. In mijn ogen zijn het indrukwekkend snelle veranderingen. Eerder sprongen dus dan babystapjes.