(2009) (Ned. Pol.) samenleving waarbij de overheid een faciliterende rol heeft en de verantwoordelijkheid ligt bij de samenleving zelf. Bijv. door een asielzoeker te adopteren toon je je een betrokken burger. Ook intensieve zorg voor familie en buren is er een voorbeeld van. Iedere burger wordt als het ware gevraagd verantwoordelijkheid te nemen voor zijn of haar eigen leven en omgeving. Nederland bekroonde ‘participatiesamenleving’ tot het woord van het jaar in 2013. Volgens sommigen was het ook het lelijkste en vaagste woord van het jaar. Vgl. anderhalvemetersamenleving*; maakbare* samenleving.
• Het CDA zit hier tussenin. Eddy van Hijum is fel tegen langdurige gesubsidieerde banen voor anderen dan arbeidsgehandicapten. Hij schetste gisteren het ideaal van de participatiesamenleving, waarin mensen de plicht hebben om zich in te zetten waar ze kunnen en er een vangnet is voor wie niet kan. (Trouw, 10/12/2009)
• Willem-Alexander benadrukte dat de klassieke verzorgingsstaat stilaan op zijn grenzen botst. 'In deze tijd willen mensen hun eigen keuzes maken, hun eigen leven inrichten en voor elkaar kunnen zorgen', zei hij. Kortom, de verzorgingsstaat verandert langzaam maar zeker in een wat de koning een 'participatiesamenleving' noemde, waarin iedereen zijn verantwoordelijkheid neemt. (De Tijd, 18/09/2013)
• Twee maanden nadat zij de komst van de participatiesamenleving hebben aankondigd, blijken de coalitiepartners VVD en PvdA het verre van eens over de betekenis van dat idee. PvdA-partijvoorzitter Hans Spekman neemt afstand van de 'onzinnige' invulling die premier Rutte er tot nu toe aan heeft gegeven. (De Volkskrant, 12/11/2013)
• Dit is de 'participatiesamenleving' in actie. Koning Willem-Alexander (her)lanceerde het woord in zijn troonrede vorig jaar. Het werd in Nederland het woord van het jaar. Voor steuntrekkers geldt voortaan het principe: 'voor wat, hoort wat'. Helemaal nieuw is het niet. Sinds 2012 stond het de gemeenten vrij deze maatregel op te leggen, nu volgt de verplichting. (De Standaard, 24/01/2014)
• Eigenlijk wordt hier geëxperimenteerd met een economisch model zonder sociale bescherming. Het is de concretisering van wat ze in Nederland met een veel te mooi woord de 'participatiesamenleving' hebben genoemd, een samenleving waaruit de overheid zich terugtrekt en waar het individu het zelf maar moet zien te rooien. (De Morgen, 20/09/2014)
• Dit nieuwe jaar komt de participatiesamenleving weer een stapje dichter bij. Gemeenten worden verantwoordelijk voor een deel van de zorg en moeten tegelijkertijd bezuinigen. (Trouw, 02/01/2015)
• De Doe-democratie is al enkele jaren het toverwoord in Nederland. 'Alleen kaapt de “kletsende klasse” al te vaak de participatieprojecten.' (De Standaard, 09/03/2018)
• Het criminaliteitscijfer daalt al jaren en steeds minder Nederlanders zeggen zich onveilig te voelen. Volgens Lub is de verklaring voor het enthousiasme een optelsom van de toenemende aandacht voor veiligheidskwesties in de media ('crime sells'), de opbloeiende participatiesamenleving en nieuwe technologische ontwikkelingen. (De Volkskrant, 07/02/2019)
• Steeds bedenkt de politicus nieuwe woorden die bepaalde zaken naar de voorgrond duwen en andere juist naar de achtergrond. De ene keer is het de 'participatiesamenleving', de andere keer het 'eigen risico'. Eén voor één beladen woorden die eerder verhullen dan onthullen. (Trouw, 05/02/2026)
