Woordenboek van Populair Taalgebruik

Marc De Coster (2020-2024)

Gepubliceerd op 20-04-2024

Oblomov

betekenis & definitie

(1900) (epon.) extreem lui persoon die niet in staat is om besluiten te nemen of tot actie over te gaan; onsociaal persoon. Maar ook iemand die weigert zich druk te maken over dingen waar iedereen zich druk om maakt. Verwijst naar Ilja Iljitsj Oblomov, de hoofdpersoon in de gelijknamige roman uit 1859 van de Russische schrijver Iwan Aleksandrowitsj Gontsjarow (1812-1991). In Rusland is ‘Oblomov’ een wijdverbreide bijnaam geworden die onverbeterlijke luiheid aanduidt. Deze figuur leeft een kamerjasbestaan in zijn appartement in Sint-Petersburg. In het boek wordt verteld over zijn relatie met Olga, hun uiteindelijke afscheid en Oblomovs terugkeer naar zijn vroegere staat van bijna-winterslaap, in het gezelschap van de boerin Psjenitsyna, die zijn vrouw wordt. Van de naam zijn woorden zoals Oblomovisme en Oblomov-syndroom afgeleid. Het boek werd destijds gelezen als een satire op de Russische intelligentia.

• Voor den Rus is de naam „oblomov" even begrijpelijk als de naam „Nurks" voor den Hollander, of de naam „Tartuffe" voor den Franschman. Dit boek verscheen voor het eerat in 1859, en de figuur van Oblomov schijnt onder de ontwikkelde Russen onmiddellijk populair te zijn geworden. Die figuur leeft inderdaad, vooral voor den Rus, en zij staat voor een type, dat in het Rusland van die dagen algemeen voorkwam. Oblomov is de van zijn jeugd ai vertroetelde en verwende zoon van een Russisch landeigenaar. (De Indische courant, 30/03/1938)
• Gisteren nam ik stiekem een slok uit het cardiazolflesje. Ik werd niet actief, maar, in een soort verstarring tegen mijn bed staande, ondervond ik hoe de gedachten sneller in hetzelfde kringetje gingen lopen, hollen, jagen. Geen remedie dus tegen oblomovisme. (Loden Vogel: Dagboek uit een kamp. 1946)
• Gontsjarov ten slotte is de schepper van de meest onsociaal voelende figuur die ik in de gansche letterkunde ken: Oblomov, maar het is waar dat zijn boek een aanklacht tegen het Oblomovisme is. (De Vlaamse Gids. Jaargang 30.1946)
• Hij doet een stapje achteruit, en bedenkt opeens dat hij aan zijn huiveren toe had kunnen voegen: ‘Zeg, ken je die roman Oblomov misschien, van de Russische schrijver Gontsjarov?’ - om te refereren aan de hoofdpersoon die steeds maar in zijn bed ligt, uit pure lamlendigheid, en om de zoveel pagina's binnenkomers toejammert alsjeblieft meteen de deur te sluiten omdat ze zoveel kou mee naar binnen nemen. (De Revisor. Jaargang 5. 1978)
• We werden tijdens die eerste maanden in Nijmegen snel goede vrienden, en ik, toen al behept met een Oblomov-syndroom, werd onder andere door Pé voor vele zaken enthousiast gemaakt. (Hugues C. Boekraad, Matthieu Kockelkoren, Frans Kusters, H.M.A. Struyker Boudier: Moet dit een wereldbeeld verbeelden? Van en over Pé Hawinkels. 1979)
• In 1812, in het roemruchte jaar dat Napoleon met zijn Groot Leger Rusland probeerde op de knieën te krijgen, werd in Simbirsk, een rustig stadje aan de Volga, Ivan Gontsjarov geboren. Hij zou zich van een plaats in de wereldliteratuur verzekeren met "Oblomov". De intrige van die roman, die werd gepubliceerd in 1859, is gauw samengevat. De titelheld Ivan Ilitch Oblomov woont met zijn knecht Zachar op kamers in Sint-Petersburg. Eigenlijk zou hij zich moeten bezighouden met zijn klein landgoed dat door een malafide beheerder in een chaotische toestand is geraakt. Maar Oblomov is te lui om zijn kamer uit te komen. Zijn vriend Stolz, een halve Duitser met een opvallende daadkracht, probeert Oblomov in beweging te krijgen en introduceert hem bij Olga, een huwbaar meisje. Maar ook de liefde interesseert Oblomov maar met mate. Oblomov werd destijds beschouwd als een genadeloze satire op de vadsigheid en starheid van de pre-revolutionaire Russische klasse van grondbezitters. In 1989, na de val van het kommunisme en voor de val van de Berlijnse muur, maakte de Beierse schrijver Franz Xaver Kroetz een toneelbewerking van de roman waarin hij de levenshouding van Oblomov in verband bracht met de gevoelens van onverschilligheid en apatie die vandaag bij vele mensen leven ten aanzien van de maatschappelijke chaos. (Knack, 01/02/1995)
• West-Vlaanderen is het land van het West-Vlaams, de taal waarin men mij gemaakt heeft en waarin ik mezelf niet gemaakt heb. Ik ben ervan overtuigd dat een apart taalgebruik ook een ander soort denken genereert. West-Vlaanderen is voor mij de plek waar ik een zoon en een kleinzoon ben. Het land van de daad met door een vader ingelepelde waarden, die diametraal staan tegenover wat ik eigenlijk wil: een bestaan dat veel vanzelfsprekender is, waar je als een soort Oblomov op je canapé kunt blijven liggen. (De Morgen, 10/12/1998)
• Vooral de complete negatie van Brusselmans vind ik een serieus probleem worden. Natuurlijk, als je het literaire establishment jarenlang tussen de benen trapt, kun je vanuit die hoek geen schouderkloppen verwachten. Maar tegelijk zegt dat establishment voortdurend van zichzelf dat het prikkelend en kritisch is. Het zou Brusselmans dus moeten omarmen. Eigenlijk begrijp ik die kortsluiting niet. Brusselmans is toch de heavy metal-versie van Tsjechov? Als je Oblomov vandaag kunt appreciëren, dan moet je ook Brusselmans kunnen pruimen. (De Standaard, 10/03/1999)
• Ondertussen publiceert Pandora een serie pockets van negentiende-eeuwse romans als Oblomov , waarin Ivan Gontsjarov (1812-1891) een antiheld opvoert die aartslui is, tientallen bladzijden lang zijn bed niet uit te ranselen valt, maar die als personage geen moment verveelt. In dezelfde reeks vinden we, voor nauwelijks 10 euro, klassiekers als Dostojevski's Misdaad en straf of, voor 12,50 euro, zelfs de 950 bladzijden van Tolstoj's Anna Karenina. (Trends, 12/12/2002)
• ‘t Bolleken (1906) Cyriel Buysse Het schijnbaar zorgeloze bestaan van een rentenier ( ''t viveurtje') gaat langzaam maar zeker bergaf als hij naar de dokter stapt met een 'bolleke' in de keel. De gruwelijke verveling van een rijkeluiszoontje krijgt hilarische trekken, zoals in Oblomov van de Russische romancier Gontsjarov. (Knack, 27/10/2004)
• We willen een snelle lunch en op de video de passages doorspoelen die te traag gaan. Snelheid is sexy, Oblomov zou vandaag niet veel succes hebben. (De Morgen, 29/01/2005)
• Adolescenten ziet hij lijden als de jonge Werther, schimpen als Holden Caulfield, dwepen als de drie zusters. Hij ziet vrouwen smachten als Anna Karenina en herkent in lusteloze mannen Oblomov. (De Standaard, 03/02/2005)
• En dan spreken we nog niet over het privégedrag van graaf Vronsky, over luiaarden als Ilya Ilyich Oblomov, of over gestoorde zonderlingen als de gebroeders Ivan Fyodorovich, Aleksey Fyodorovich en Pavel Fyodorovich Karamazov. (Knack, 21/04/2010)
• Zijn huishouden is oblomovies slordig. Walraven zou er zich vast een bult aan ergeren. (E. du Perron: Nagekomen brieven. 2014)
• Zojuist terug gekeerd van vakantie lees ik het onderhoudende artikel van Govert Derix in de papieren editie van de Volkskrant (O&D, 21 juli). Vakantie vieren doet iedereen kennelijk op een andere wijze, was mijn eerste reactie op zijn stuk. Uit zijn woorden maak ik op dat de auteur de lethargie van Oblomov als de ideale vorm ziet tijdens zijn enige weken durende onderbreking van het werkzame bestaan. (De Volkskrant, 22/07/2015)
• Waar is de tijd gebleven dat Russische humor grappig was? Gogols karikaturen, Poesjkins spotverzen, de vadsige scherts à la Oblomov, -Tsjechovs ironie, zelfs Limonovs Brusselmansiaanse farce: enig. (De Standaard, 31/12/2022)
• Boeken kunnen hilarisch zijn, zoals Oblomov van Ivan Gontsjarov. Het hoofdpersonage komt er zelfs niet toe om op te staan; om te schaterlachen. (De Morgen, 16/12/2023)