(2015) schrijnend en weemoedig gevoel dat men ervaart bij het zien wegkwijnen van een landschap, bijvoorbeeld tijdens een hittegolf of door het gebruik van gifstoffen of door grote windmolens die de weidse horizon vernielen. Het woord sloeg aanvankelijk op de afbrokkelende schoonheid van het Friese platteland. De Friese ecoloog Theunis Piersma schreef in 2015 in zijn voorwoord bij 'Vloeiend Landschap': “Normaal ga je met pijn naar de dokter, maar waar kun je heen met landschapspijn?” Piersma is dan ook de bedenker van het woord.
• In Friesland noemen ze het veranderde landschap met een mooi woord 'landschapspijn'. ,,Het wordt steeds stiller en kaler. Het land is leeg. En dat doet de mensen pijn.” (Provinciale Zeeuwse courant, 07/04/2017)
• Als je dezer dagen door Salland (Overijssel) rijdt, zie je verschillende weilanden en akkers die helemaal oranje/geel gekleurd zijn. Deze verkleuring, ook wel landschapspijn genoemd, wordt veroorzaakt door het spuiten van het gif glyfosaat, ofwel Roundup, in de traditionele landbouw. Het middel wordt gespoten op grasland om gras, en op bouwland om groenbemesters als rogge, dood te krijgen. (De Volkskrant, 18/04/2018)
• Menig cynicus barst nu in lachen uit, maar als vakman weet u waarover ik het heb. Ze staan tegenwoordig elke dag in de krant, de symptomen en syndromen waar je zoal last van kunt hebben als geëngageerde burger: benevens de klimaatdepressie zijn dat nog de milieumelancholie, de vliegschaamte, de landschapspijn en de ecorexia - aan dat laatste lijden mensen die echt niets meer durven te consumeren, uit vrees voor de bijbehorende uitstoot aan koolstofdioxide die ze daarmee teweegbrengen. (De Morgen, 23/02/2019)
• Jantien De Boer bedacht de term 'landschapspijn' voor het gevoel van verlies aan betekenis door de teloorgang van de rijkgeschakeerde boerennatuur die zij zich nog uit haar jeugd kon herinneren. (De Standaard, 17/02/2020)
• Eeuwenlang hielpen scheepskamelen vanuit Uitdam koopvaardij-schepen over de ondiepte Pampus naar Amsterdam. Stolpkerk en begraafplaats vormen een monument. Het gehucht is niet meer dan een smalle strook van zo'n veertig huizen tussen Markermeer en Uitdammerdie. Er heerst een grafstemming. 'Landschapspijn', meldt een groot bord aan de smalle weg waar vrachtwagens zich langs geparkeerde auto's naar de bouwplaatsen wurmen. 'De dijk beschermt ons, en wij beschermen de dijk', aldus de tekst. (Trouw, 15/01/2021)
• Graseters. En gras is er genoeg. Engels raaigras. Turbogras. Het heeft een ongelooflijke groeisnelheid en hoge eiwitwaarde. Goed voer voor de beesten. Hoewel, de koeien schijnen er een constante ontsteking van te hebben, daarom is hun stront zo dun. Het is zoals Prediker 1:18 zegt: "Wie kennis vermeerdert, vermeerdert smart." Zo kijk ik naar het landschap. Er is een mooi woord uitgevonden door Theunis Piersma, trekvogelecoloog. Landschapspijn. Dat heb ik heel beslist en altijd. (Knack, 02/03/2021)
• "Mensen die veel van natuur weten kunnen hier enorm onder lijden en zelfs depressief worden. Met hun ontwikkelde blik zien ze een landschap waar soorten moeten leven, die allemaal weg zijn." Drenthen noemt dit landschapspijn, naar het voorbeeld van journalist Jantien de Boer. "Ze ervaren de pijn van de afwezigheid van die soorten. Ze hebben herinneringen aan een landschap dat niet meer bestaat." (Trouw, 21/06/2023)
• De inhoud van het artikel in Trouw was mij dus bekend, maar ik leerde nog een nieuw woord. Het wordt Willemsen droef te moede wanneer hij de teloorgang van de biodiversiteit aanschouwt. ‘Ik leef met landschapspijn, ik zie alleen maar aftakeling.’ Landschapspijn, dus. Voor ‘pijn’ in samenstellingen staat doorgaans een oorzaak (groeipijn) of lichaamsdeel (oorpijn). Landschapspijn lijkt die twee te combineren. De oorzaak van de pijn is het landschap, en kun je de ecologie, het leven om ons heen, niet als het verlengde van ons lichaam beschouwen? Pijn door het landschap, pijn in het landschap. Het staat al sinds 2017 in de Van Dale. Landschapspijn is een ‘weemoedig gevoel dat iemand overvalt als hij constateert dat een vertrouwd landschap onherstelbaar is veranderd door verkaveling, bebouwing, industrialisering e.d.’ Het werd gemunt door de Friese journalist Jantien de Boer. Haar boek Landschapspijn. Over de toekomst van ons platteland zet ik op mijn verlanglijst. (De Volkskrant, 11/03/2024)
