Woordenboek van Populair Taalgebruik

Marc De Coster (2020-2025)

Gepubliceerd op 31-07-2023

klip en klaar

betekenis & definitie

(1902) ( germanisme) (inf.) klaar en duidelijk; rechtstreeks; zonder omwegen. Deze op alliteratie berustende formule werd in het Duits ('klipp und klar', met variant 'klapp und klar') reeds opgetekend in 1873 (bij de dichter Paul Heyse). Van Dale vermeldde de uitdrukking echter lange tijd niet en ook het Woordenboek der Nederlandse Taal doet er het zwijgen toe. Het is natuurlijk een germanisme en daar zijn taalpuristen niet dol op. De grote Koenen maakte er wel melding van (in 1986). Informanten uit Hilversum herinnerden zich dat ze 'klip en klaar' reeds gebruikten in hun jongensjaren (op de lagere school) in de jaren twintig van vorige eeuw. Kamervoorzitter Vondeling, in de jaren zeventig de hoeder van de Nederlandse taal in het parlement, zei ooit in antwoord van een vraag van Mies Bouwman dat 'klip en klaar' een heel bekende en gewone uitdrukking was. Ook al stond ze niet in de woordenboeken! In de jaren zeventig van de twintigste eeuw zou de uitdrukking nieuw leven zijn ingeblazen door oud-premier Joop Den Uyl. Zijn voorganger Dries Van Agt (een liefhebber van archaïsch taalgebruik) had tevoren al de Nederlandse taal verrijkt met het woord 'verkinderlijken'. Velen meenden dat Den Uyl de geestelijke vader was van 'klip en klaar'. In politieke kringen was Den Uyl beslist niet de eerste die deze van oorsprong Duitse uitdrukking reanimeerde.
Een partijgenoot, PvdA'er oud-burgemeester Wim Thomassen, hield in september 1945 als secretaris van de Nederlandse Volks Beweging een rede voor de Jongeren Werkgemeenschap te Hilversum. Hij gebruikte 'klip en klaar' in die rede zo dikwijls dat hij in het blad van de J.W.G. op 22 september 1945 als volgt werd omschreven: "De dominerende figuur op deze bijeenkomst was dan ook "klip en klaar" de heer Thomassen."

• Dat zijn niet van die mannen, gelijk ze later uit de school van Wilhelm Scherer zijn voortgekomen, die klip en klaar interessante, lezenswaardige biografieën weten samen te stellen naar de nieuwste en best beproefde methodes, - maar o zulke vooze dingjes, wanneer men ze aankijkt, omdat de ziel er aan ontbreekt, - neen, ze zijn van een stoerder geslacht, of ze houden tenminste in onzen tijd de tradities van het oude, echte Duitschland op. (De Gids. Jaargang 68. 1904)
• Hij zegt klip en klaar dat Nederland grote behoefte heeft aan goede wegen, aan betaalbare huizen, aan toegankelijk recreatiegebied. (Leeuwarder Courant, 28/05/1964)
• (Marco Bunge: Politiek Woordenboek. 1985)
• Die haarinplant, die ogen, die neus, die lippen, die volle, lange, witte baard met asgrauwe tint die na de schoonmaak klip en klaar onder de vuillagen vandaan is gekomen. (Trouw, 31/03/1994)
• Zulke verdrongen herinneringen, schrijft hij klip en klaar in zijn advies, "worden vrijwel altijd opgebouwd tijdens therapie". (Trouw, 10/10/1997)
• Adjectieven die tot de modieuze bestuurs- en vergadertaal behoren zijn onder meer cruciaal, marginaal, clean, klip en klaar, budgettair neutraal. Ze zijn minder prominent dan de werkwoorden en substantiva. (J.M. van der Horst, J.A. van Leuvensteijn, W. Pijnenburg, M.C. van den Toorn: Geschiedenis van de Nederlandse taal. 1997)
• Nog mooier zou het natuurlijk zijn, indien mevrouw Bremer klip en klaar stelt dat zij een geëmancipeerde vrouw is en het vertikt om nog langer in de coulissen te worden geduwd. (Elsevier, 20/06/1998)
• Volgens de neologismenwoordenboeken zijn na 1955 ongeveer twintig Duitse woorden geleend – evenveel als het aantal Franse woorden dat in deze periode is geleend -, zoals ausputzer, blits(en), gastarbeider, katenspek, klip en klaar, sjoemelen, spielmacher ('aanvallende middenspeler') en wetenschapper. (Peter Burger & Jaap de Jong: Taalboek van de eeuw. 1999)
• Klip en klaar komt van het Duits: klipp und klar. (Rinus Ferdinandusse en Tomas Ross: De mannen van de maandagochtend. 2003)
• Hirsi Ali geeft de lezer geen klip en klaar antwoord. (de Volkskrant, 29/05/2008)
• Soms kost de levensloopregeling klip en klaar geld. (het Financieele Dagblad, 14/06/2008)
• Het was klip en klaar: ik had een wapen in handen waarvoor menig minder bedeeld schepsel een moord zou doen. (Heleen van Royen: De mannentester. 2009)
• Voorafgaand aan het massale trainingsprogramma heeft onze ziekenhuisvoorzitter, die zijn sporen heeft verdiend binnen het bedrijfsleven, via een goed doordachte roadshow langs alle afdelingen zijn visie op de toekomst klip-en-klaar in een missionstatement geformuleerd. (Liza van Sambeek: Bloed, zaad en tranen. 2011)
• Ik ga daar niet eens over in discussie, dat is klip-en-klaar. (Robert Anker: In de wereld. 2017)
• Jíj hebt die hond een euthanaticum gegeven, dat is klip en klaar. (Daphne Deckers: Dubbel zes. 2019)

< >

Gebruik je Ensie vaker?

Word nu vriend voor slechts €8,95.

Word vriend