Woordenboek van Populair Taalgebruik

Marc De Coster (2020-2025)

Gepubliceerd op 19-09-2026

kapperspaal

betekenis & definitie

(1935) (ook wel barbierspaal of barber pole) soort uithangbord (in rood-wit-blauw of soms zwart-wit) als aanduiding dat er een kapperszaak aanwezig is. Vroeger (in de middeleeuwen) deden barbiers naast haarknippen ook medische behandelingen (aderlatingen, tandenwissels). Vandaar de kleuren van de paal: rood stond voor bloed, wit voor de zwachtels (verband) en blauw voor aders. De draaiende beweging was een symbool voor het stromende bloed of de wind die het gewassen verband om de paal liet wapperen.

• „Hebt U al eens zelfstandig werk uitgevoerd?” Ik heb al een opdracht van mijn kapper om zijn kapperspaal te schilderen. (De middenstandskrant; populair weekblad van de Nederlandsche RK Middenstandsbond, 09/02/1935)
• Hoe is de kapperspaal ontslaan?l Dit vroeg ons mejuffrouw C. v. S. te Den Haag. Natuurlijk willen wij haar weetgierigheid gaarne bevredigen: de kapperspaal (de kleurige stok aan de gevels der kapperszaken) deed zijn intrede in de middeleeuwen, toen barbier en chirurgijn tot dezelfde stiel behoorden. In die dagen was het aderlaten een remedie voor alle kwalen; dies werd er een ader in de arm geopend en de patiënt kreeg een stok of paal in de hand, die hij stijf moest vasthouden om het bloed rijkelijker te laten vloeien. Wanneer de stok niet in gebruik was, werd hij buiten opgehangen en spiraalsgewijze omwonden met een witte verbanddoek, ten teken dat binnen chirurgische hulp te krijgen was. (De libelle; geïllustreerd weekblad voor de vrouw, 25/08/1949)
• Verleden week hing een kapper van het Heiman Dullaertplein een nieuwe aluminium kapperspaal met glazen lichtbol op. (Het vrije volk, 19/06/1953)
• Ergens om de hoek een zaak met de gekleurde kapperspaal naar buiten. (Algemeen Dagblad, 04/06/1960)
• Nu madame Egilichi en haar trawanten het Romanov-blikje zoeken, komen in dit lege huis de echte diamanten uit Harpo's jas tevoorschijn, een deurmat met het woord welkom, een draaiende speeldoos, twee benen van een etalagepop, een paar rubberen banden, een brievenbus, een blok ijs, een slee, een rood-witte kapperspaal en een levende hond. (De Gids. Jaargang 160. 1997)
• Het bijbehorende geluid is ontworpen door Ulfur Hansson op basis van een zogeheten Shepard-toonladder, een tonenreeks die je als het muzikale equivalent zou kunnen zien van de kapperspaal, zo’n ronddraaiende rood-witte kolom die zich almaar dieper omlaag lijkt te boren, terwijl hij toch op dezelfde plaats blijft. (NRC Handelsblad,05/08/2008)
• Die rood-wit-blauwe zuurstok heet een kapperspaal. Over de oorsprong gaat een bloederig verhaal. In de middeleeuwen waren kappers ook chirurgijn, zegt Marco Leus van Kapsalon Leus uit Hengelo, tevens beheerder van het Kappersmuseum. Die barbier-chirurgijn deed ook aderlatingen. De patiënt kon zich tijdens de operatie vastgrijpen aan een houten paal. Na afloop hingen de zwachtels in de wind te drogen aan de paal in spiraalvorm. Vandaar. (NRC Handelsblad,05/09/2011)
• Barbier, van het Latijnse 'barba', is een heel oud beroep. De barber's pole of kapperspaal verwijst nog naar de middeleeuwen, een tijd dat de barbier naast knippen en scheren ook aderlatingen uitvoerde en tanden trok. (Gazet van Antwerpen, 02/08/2016)
• Korte Nieuwstraat 3 De oorsprong van deze draaiende kapperspaal is te vinden bij de aloude barbiers: hij staat symbool voor het bloederige verband dat na het aderlaten werd gewassen en opgehangen in de wind. (Gazet van Antwerpen, 11/09/2021)
• Toch zijn er in de foto's, net als in de schilderijen van Hopper, vrijwel geen mensen te zien. Schaduwen zijn er des te meer. 'De auto's en de fietsen zijn levenloze dingen', zong Ramses Shaffy over zijn stille Amsterdam. Bij Hoppers Early Sunday Morning zijn het een brandweerkraan en een kapperspaal met z'n rode en blauwe strepen die hun silhouet op de straat projecteren. (Trouw, 23/11/2021)
• Bloed, zweet en tranen behandelt tien verschillende lichaamssappen in tien hoofdstukken, waarbij telkens weetjes worden verteld, het ene al verrassender dan het andere. Zo wist ik niet dat wat Verwaal ‘een kapperspaal’ noemt, ‘een witte verticale cilinder, met een rode en soms blauwe helix’, verwijst naar bloed. De middeleeuwse barbier deed blijkbaar veel meer dan scheren en knippen. Hij was ook een ‘chirurgijn’ die met een mesje een snede maakte in een ader van de patiënt en het bloed in een kom liet stromen. (De Standaard, 22/04/2023)
• Aan de gevel van sommige kapperszaken hangt een paaltje met een spiraalvormige rode en blauwe streep. Maar weinig mensen weten nog dat dat een restant is van een vervlogen gebruik. Kappers knipten in de middeleeuwen niet alleen haar, maar verrichten ook geneeskunde als barbier-chirurgijn. Het rood en blauw op de kapperspaal verwijst naar de uit het raam hangende lappen, doordrenkt met bloed na een aderlating. Want dat deden die kappers: met een lancet of ander scherp mesje maakten ze een snede in de onderarm van de patiënt en lieten ze het bloed in een kommetje stromen. Men ging er toen van uit dat overtollig bloed afvoeren, het lichaam ontdeed van rottende en ziekmakende stoffen. (Het Nieuwsblad, 28/05/2023)
• De wereld draait met goede afspraken, en één ervan is dat een rood-wit-blauw en draaiend cilindertje aan de deur van de kapper hangt. Officieel heet het zelfs een kapperspaal. (De Tijd, 26/01/2024)

< >

Gebruik je Ensie vaker?

Word nu vriend voor slechts €8,95.

Word vriend