(19e eeuw) (gez.) iemand in de maling nemen, voor de gek houden, tot mikpunt van spot nemen. In Groningen: iemand in de kring nemen. Ootje betekende vroeger in verschillende kinderspelen (o.a. het knikkeren) een kringetje of cirkeltje. Met de uitdrukking werd dus bedoeld: een kring rond iemand maken om hem te bespotten. Maar zie ook andere verklaringen onder citaat uit 1896. Een ootje was ook een letterteken (een kleine o). Men zei ook: ‘iemand ootjes wijs maken’ (iemand iets op de mouw spelden). ‘Een ootje in het cijfer geven’ betekende zoveel als niets. Kijk ook onder ootje*.
• Iemand veur 't lapke, of: veur 't zooltje hollen, ook: op de koar kriegen; hem voor den gek houden, in 't ootje nemen. (De Taalgids. Jaargang 4. 1862)
• Gij zoudt intusschen niet geduld hebben, dat een particulier hen in 't ootje nam. (Los en vast. Jaargang 1866)
• In ’t ootje nemen. Aangaande den oorsprong dezer uitdrukking bestaan verschillende meeningen. De een denkt dat zij ontleend is aan het knikkerspel (Navorscher, VI, bl. 23) en wel aan het zoogenaamde ootje knikkeren, waarbij het te doen is ‘om elk op zijne beurt, en die duurt voort totdat men mist, zooveel mogelijk knikkers, die in een kleinen kring (o) door de speelgenooten ingezet zijn, daaruit te knikkeren’3). Harrebomée II, 152 vertelt dit eveneens ‘het is den jongens om de knikkers te doen, die in het ootje geplaatst zijn. Even als de knikkers, wordt iemand in een gezelschap door de overigen, die zich met hem vermaken willen, tot het doel gesteld, waarop zij mikken.’ Deze meening wordt ook verdedigd in Woordverklaring van M.J. Koenen, bl. 101. Eene tweede verklaring is die, waarbij men aan het touwtje springen denkt, daar men in de plaats van in 't ootje nemen ook zegt in 't touwtje nemen, dat hierin bestaat ‘om een meisje op eene behendige wijze het touw tusschen de beenen te wippen en zoo zulks gelukt, dadelijk sterk aan te halen, hetwelk als dan eenen verlegen toestand bij de meisjes veroorzaakt’ (Navorscher VI, bl. 141). Wat dit echter met het ootje te maken heeft, is me niet recht duidelijk. De uitvinder van deze verklaring had bovenstaande uitdrukking even goed kunnen vergelijken met de synonieme in de maling nemen, en dan kunnen beweren, dat zij haren oorsprong aan het bochten te danken heeft. Een derde meening is voorgedragen door Dr. Halbertsma in den Navorscher V., bl. 290. Deze ziet in het ootje den kring, dien men om iemand vormt, of waarin iemand genomen wordt, om hem vervolgens tot mikpunt te nemen van spot of scherts. De Jager denkt eveneens aan een kring, blijkens zijne woorden in de Latere Verscheidenheden, bl. 139: ‘Zegt men: iemand in 't ootje houden, dan beteekent het (ootje) cirkel of kring.’ (Noord en Zuid. Jaargang 19. 1896)
• Het spreekt van zelf dat het publiek hem in het ootje nam en van Pontius naar Pilatus zond, met het gevolg dat meer oogen de cadeautjes hebben gezien dan noodig waren. (De locomotief : Samarangsch handels- en advertentie-blad, 28/02/1899)
• Toen Woensdag jl. de begrafenisstoet van een oud-militair het Voorhout passeerde, voorafgegaan door een drom opgeschoten jongens en meiden, zat op een bank tegenover Pulchri een neger. Een van de bende bemerkte hem en onder het geschreeuw: „Daar zit een neger! Hij het ze mattelootje op!” keerde men op zijne schreden terug om den man in het ootje te nemen. (De avondpost, 17/07/1905)
• Zo kwamen ze aan het kantoortje van den Arnhemsen collega van meneer Verschuur, ook een aardige meneer, die Jan flink in het ootje nam, toen hij met zijn pikzwarte gezicht binnenstapte. (W.N. van der Sluys jr.: 1000 k.m. op een groene Jumbo. 1941 2e druk)
• ‘Wat is de verklaring van: iemand in het ootje nemen?’ Ootje, nulletje, kringetje. Iemand tot mikpunt zijner spotternij nemen (in Groningen: in den kring nemen), zooals bij het ootjesknikkeren de knikker die in het ootje staat, het mikpunt is. (Onze Taal. Jaargang 13. 1944)
• Wethouder Visser verklaarde, dat uitstel ingegeven was om de raadsleden in de gelegenheid te stellen zich op de hoogte te stellen. Hij ontkende dat de raad „in het ootje" genomen was. (Algemeen Handelsblad, 21/07/1954)
• Tijdens een korte repliek herinnerde de heer Verlaan aan de uitdrukking, die dr. Koets had gebezigd: Ik voelde mij grotelijks belazerd. Dr. Koets: Als u zich aan deze opmerking hebt gestoten, wil ik wel een andere kwalificatie gebruiken: in het ootje genomen. (Trouw, 18/05/1967)
• De Amsterdamse Simon Oot, die zich verschool achter de artiestennaam Fantinini werd in de jaren 20 en 30 wereldberoemd en een vermogend man met zijn spiegelshow, waarin hij het skelet van levende personen zichtbaar maakte. Daarvan is nog steeds de uitdrukking bekend: „in het ootje nemen". (De Volkskrant, 21/06/1977)
• Die overheidsaandelen werden teruggekocht door de groep Bic Carpets van Lucien Vlerick. De minderheidsaandeelhouders voelden zich hierbij in het ootje genomen en spanden een juridisch geding aan tegen de transaktie. (De Tijd, 21/03/1989)
• Een eentje heeft de laagste waarde. Een doorzichtige candy heeft veel waarde. De hoogste waarde heeft een maxi van een gespikkelde meteoor. De ongekende rijkdom van de knikkertaai (waarvan hier slechts een fragment is genoemd) laat zien met hoeveel overgave en inzet het knikkerspel wordt beoefend. Vroeger moet dat ook het geval zijn geweest. De Westvlaamse knikkertermen bewijzen het. Vermoedelijk zou de Nederlandse taal anders niet zoveel gezegden uit het knikkerspel hebben gehad: 'In het ootje (knikkerkuiltje) nemen', 'iemand eruit knikkeren' en 'niet om de knikkers, maar om het spel. (Trouw, 04/05/1992)
• Het concept komt hierop neer dat mensen die ooit in het ootje zijn genomen of ooit ergens zijn «ingetrapt», via ons de kans krijgen op hun beurt de dader van de eerste grap een poets te bakken. (Het Belang van Limburg, 04/11/1993)
• Deze piepkleine galerij op het Zuid biedt ruimte aan kunstenaars die niet om een grapje verlegen zitten en de kunst met de grote K graag in het ootje nemen. (Gazet van Antwerpen, 13/01/1998)
