Woordenboek van Populair Taalgebruik

Geschreven door Marc De Coster. Uitgegeven op Ensie in 2020.

Gepubliceerd op 29-09-2021

gevallen

betekenis & definitie

(16e eeuw) (euf.) (als soldaat) gestorven in de strijd; gesneuveld (een woord dat wellicht ook een carrière als eufemisme achter de rug heeft want in een ver verleden betekende het struikelen, vallen). Vallen kan hier gezien worden als een eufemistische verkorting van ‘doodvallen’. De term valt een beetje tussen twee uitersten: die van verheerlijking (van de strijd, de oorlog) en die van bagatellisering. In het epische dichtwerk ‘De Ilias’ van de Griekse dichter Homerus (ca. 750 v.C.) komt ‘vallen’ reeds voor in de betekenis van sneuvelen. Dergelijke militaire beeldspraak is tegenwoordig vooral populair op grafzerken en dergelijke: ‘zij die vielen in de Tweede Wereldoorlog.’ De gesneuvelden noemt men de gevallenen. Het WNT geeft een citaat uit 1526 (Dat oude ende dat nieuvve testament): "Hoe sijn die verwinders so gevallen inden stride? "

• Het is met groote droefenis dat ik heb vernomen het sneuvelen en verwonden van zoovele dapperen; gevallen, niet in een eerlijken strijd, maar het slachtoffer geworden van in het duister gepleegd verraad. (De tijd, 09/10/1894)
• Aan het hoofd van zyn vrijcorps is hy gevallen te Elandslaagte. (De nieuwe vorstenlanden, 06/12/1899)
• Op veld van eer gevallen. Twee oud-Indische officieren gesneuveld. (De Indische courant, 10/10/1940)
• „Voormalige Hollandsche Schouwburg — Herdenkingsplaats van de in 1940-1945 gevallen Joodse landgenoten." Bij „gevallen", aldus lezeres, denken wij aan „helden" op „het veld van eer", enz., zoals juist de Duitsers zo graag op hun herdenkingsplaatsen vermelden, en zij stelde voor het woord „gevallen" te vervangen door „vermoorde". Inderdaad is „gevallen" een in dit verband leugenachtig eufemisme, aangezien het woord veronderstelt, dat de desbetreffende doden strijdend zijn ten onder gegaan. Onze Joodse landgenoten echter hebben geen enkele kans op zelfverdediging gehad. (Het Parool, 21/03/1966)
• Weet hij niet of is hij vergeten dat de joden het slachtoffer waren van een verachtelijk regime dat opgebouwd was door verraad, bloed en tranen? Hadden de mensen van toen een dam opgeworpen tegen dat regime, dan waren er nooit geen joden gevallen. (De Volkskrant, 02/08/1966)
• Zojuist bereikt mij het schokkende bericht dat onze talentvolle kaatsvriend Johannes Adema uit Makkum, net eenentwintig jaren oud, bij het verre Bandoeng gevallen is. (Hylke Speerstra: Op klompen door de dessa. Indiëgangers vertellen. 2015)