Woordenboek van Populair Taalgebruik

Marc De Coster (2020-2025)

Gepubliceerd op 24-11-2025

Garthoff-effect

betekenis & definitie

(1973) (< epon. Naar de Ned. radio- en televisiepresentator Hubertus Garthoff, 1913-1997) een stille plek in de natuur vermelden, waardoor het geen stil plekje meer wordt. Garthoff was in de jaren zeventig van de twintigste eeuw al een groene jongen toen het woord ‘milieu’ nog maar net was ingeburgerd. Hij liet hele generaties Nederlanders kennis maken met fauna en flora van eigen land. Zijn programma ‘Weer of Geen Weer’ werd een begrip. Hij had destijds één keer het stille stadje Bronkhorst in de IJsselstreek genoemd. Dezelfde ochtend wemelde het daar van de toeristen. Sindsdien werd hij voorzichtiger met stille stadjes en lieve plekjes.

• Want als ik het te suggestief zou doen, zouden te veel mensen erheen trekken. Het „Garthoffeffect" noemen de natuurbeschermers dat, naar de populaire radioman die, met de goede bedoeling de mensen de natuur in te praten, al zoveel schade heeft aangericht in diezelfde natuur. Dat is natuurlijk niét aan Bert Garthoff te wijten, maar uitsluitend aan de schrikbarende overbevolking in dit land, die niet alleen gezorgd heeft voor te veel auto's en té veel industrie, maar ook voor te veel behoefte aan recreatie. (NRC Handelsblad, 23/06/1973)
• Wie herinnert zich nog uit de tienerjaren van deze eeuw de Posthumacake (regeringsbrood), Posthumajas en Posthumaschurft? In die tijd was chocola nog een volksvoedsel, en we hebben daarvan: Blookertijd, Kwattasoldaat en Drosteëffect (ook wel verpleegsterseffect genoemd). Als een effect éénmalig is, zoals het Zijlstraeffect is het zeker niet eponimisch. Maar het Bert Garthoffeffect (B. Garthoff noemt een stil plekje, dat daardoor niet stil meer is) is even universeel als het Zeemaneffect. (NRC Handelsblad, 28/10/1978)
• In Schiedam hield hij zes avonden per week lezingen, waarin steeds een thema kunsthistorisch werd uitgediept. Dat leidde tot het nog steeds betaamde televisieprogramma Kunstgrepen, dat zestien jaar op het scherm verscheen. Hebben die programma's invloed gehad? „Ik geloof, zonder flauwekul, dat wat voor de natuur het Bert- Garthoffeffect was, voor de kunst het Pierre-Jansseneffect is. (NRC Handelsblad, 06/12/1980)
• (Hugo Brandt Corstius: Opperlandse taal- en letterkunde. 1981)

< >