1) (19e eeuw) (inf.) forse vrouw; manwijf; virago. Betekent eigenlijk: lichte cavallerist. Oorspronkelijk een voetsoldaat die een paard gebruikte om zich snel te kunnen verplaatsen. Later ging hij ook te paard vechten. De dragonders beleefden hun hoogtepunt in Frankrijk in de tweede helft van de zeventiende eeuw. Het woord is afkomstig van het Franse 'dragon' (draak, dragonder) en verwijst naar naar het vaantje in de vorm van een draak (de ruiterij voerde een zijden slang mee). Van 1815 tot 1841 kende het Ne-derlandse leger een regiment Lichte Dragonders. Dragonders werden doorgaans geassocieerd met ruwe, woeste kerels. Later ging men het woord gebruiken voor een manwijf. In het achttiende eeuwse Rotterdam had een vrouw jarenlang als dragonder gediend (onder de naam 'Aal de Dragonder') tot ontdekt werd dat zij geen man was, maar een verklede vrouw. Voor deze travestie werd ze na haar dood opgezet en met een zwaard in de hand op een paardenkarkas als curiosum tentoongesteld. Het WNT geeft verder als voorbeeldzin: 'Hoe kan een man er toe komen zoo'n dragonder te trouwen.' Kijk ook onder hemeldragonder*. Fransen noemen een manwijf 'un grenadier'.
• Virago, ... gem. ook wel vrouwelijke huzaar, dragonder, driedekker. (Kramers: Algemeene Kunstwoordentolk.1847)
• Dragonder, Vrouw met een mannelijk voorkomen, die haren man onder de pantoffel houdt. Ze' wijf da' 's 'nen dragonder. (Jozef Cornelissen & Jan Baptist Vervliet: Idioticon van het Antwerpsch dialect. Aanhangsel. 1906)
• Jo zelf was een dragonder van een meid, met wie ik wel eens „vrijertje” speelde als de overige huisgenooten uit waren. (Dr. Benno J. Stokvis: De homosexueelen. 35 autobiographieën. 1939)
• Soms bereikt een ouderwetse dragonder meer dan een moderne dominee, moet je maar re-kenen. (Piet Bakker: Ciske de Rat. 1941)
• Je bent een kloot, je kunt er niets van, je bent een bange wezel, zonder verstand, zonder lef, je kunt gedichten schrijven en tegen Josiane uitvallen, je schoonmoeder een dragonder noemen en een belastingformulier invullen, maar je kunt geen geweer in je handen nemen, recht je rug en doe iets, …. (Paul Brondeel: Ik, blanke kaffer. 1970)
• (L. Lievevrouw-Coopman: Gents Woordenboek. 1974)
• ... manwijf, gespierder dan ik, vreselijk heerszuchtig, en met de stem en de gang van een dragonder... (Simon Vestdijk: De grenslijnen uitgewist. 1984)
(H. Mullebrouck: Vlaamse volkstaal. 1984)
• De therapeute, een paramedische dragonder, wees me met streng nasale stem op mijn zwakke plekken, terwijl ze me om mijn as liet draaien. (A.F. Th.: De Movo Tapes. 2003)
• Ik krijg hier geregeld gezelschappen over de vloer en dan zie ik de mannen denken: wat is dat voor een dragonder, in dat zwarte pak met die gymschoenen eronder? (Vrij Nederland, 22/05/2004)
• Jaa, Wilhelmina. De dragonder. Niet omkijken, ze zit jou uitgebreid op te nemen. (Martje van der Brug: Havo is geen optie. 2013)
2) (1975) (euf.) mannelijk lid. Slag- of stootwapens zijn geliefde metaforen wanneer het de kleine* jongen betreft.
• ... zolang die dragonder daar nog spartelen kan is een man nooit verloren. (Theun de Vries: Het Zondagsbed.1975)
