Woordenboek van Populair Taalgebruik

Marc De Coster (2020-2025)

Gepubliceerd op 25-10-2026

boter-kaas-en-eieren

betekenis & definitie

(1952) (internationaal bekend als Tic-Tac-Toe) duizenden jaren oud strategisch spelletje voor twee spelers: in een vierkant van negen vakjes (3 x 3) moet men om als eerste drie kruisjes of drie nullen op een horizontale, verticale of diagonale rij te krijgen; ook wel oxo genoemd. De ene speler gebruikt het symbool X (kruisje) en de andere speler O (rondje). De Nederlandse naam is eigenlijk ontstaan als een winnend overwinningsrijmpje in de 19e eeuw: "Boter, melk, kaas, ik ben de baas!" (om zo de winst te claimen). Kinderen op school speelden dit spelletje (toen nog boter-melk-kaas) massaal om de tijd te doden tijdens saaie lessen. Melk werd later vervangen door eieren, waarom weet niemand precies. Vermoedelijk ging het om alledaagse, goedkope producten die iedereen in de keuken had liggen. Zij vormden een trio van oer-Hollandse marktproducten. Ook is er een (minder geloofwaardige) theorie die zegt dat de melkboer vroeger drie kolommen in zijn notitieboekje had: voor boter, kaas en eieren. Als een klant alle drie kocht, trok hij een streep door de drie vakken (een 'drie-op-een-rij'). In 1952 werd "Tic-Tac-Toe" (de Engelse benaming) de allereerste computergame ooit. ‘Boter-kaas-en-eieren’ was aanvankelijk ook de titel van een quiz van de Nederlandse prozaschrijver en dichter Jan Willem Hofstra (1907-1991).

• Een duiker zou naar beneden gaan en vanaf de zeebodem boter-kaas-en-eieren spelen op 30 meter onder water. Met een bord, gemerkt met de gebruikelijke lijnen, metalen ringen voor de kringetjes en een stel stalen kruisjes, ging hij onder water. (De Volkskrant, 18/11/1952)
• Dan komt er een instrument genaamd Victor, dat boter, kaas en eieren speelt met iedere bezoeker die er zin in heeft, en het dan wint. (Algemeen Handelsblad, 06/10/1956)
• Eveneens onder leiding van J. W. Hofstra staat het nieuwe vraagen antwoordspel „Boter, kaas en eieren" op zaterdagavond. (Algemeen Handelsblad, 11/09/1957)
• Hij spreekt geestdriftig over de honderdduizenden besluiten die elk departement jaarlijks nemen moet en waarvoor een prachtig stelsel van parafering bedacht is. Er zijn zwarte, rode en blauwe parafen in de vorm van kruisjes, strepen en nulletjes, een verheven boter-kaas-en-eieren dat zijn triomfantelijk sluitstuk vindt in de Eindparaaf, die de deur van de typekamer opent. (Tirade. Jaargang 4. 1960)
• Er op lag, opengeslagen, „Die Welt als Wille und Vorstellung" van Schopenhauer, dwars over de tekst was het spelletje boter-kaas-en-eieren gespeeld. (Algemeen Handelsblad, 25/06/1963)
• De aanzienlijke politieke ervaring en belezenheid van De Kadt heeft zich steeds meer samengebald tot één onverzettelijk algemeen inzicht dat, ontdaan van alle bijzaken en bijmengsels, de sublieme eenvoud heeft gekregen van het boter-kaas-en-eieren-spel. (Hollands Maandblad. Jaargang 8. 1966-1967)
• Er rijden 12 versierde wagens met uitbeeldingen van de spelen scrabble, monopolie, schaken, mens-erger-je-niet, domino, roulette, ganzenbord, boter-kaas-en-eieren en hoedje-wip mee in de stoet. (Trouw, 20/08/1982)

< >

Gebruik je Ensie vaker?

Word nu vriend voor slechts €8,95.

Word vriend