Winkler Prins Encyclopedie

E. de Bruyne, G.B.J. Hiltermann en H.R. Hoetink (1947)

Gepubliceerd op 06-08-2022

Turf

betekenis & definitie

is luchtdroog veen. Is turf volkomen luchtdroog, een toestand, die meestal slechts in het laboratorium wordt bereikt, dan bevat zij 12-14 pct water.

Het watergehalte van practijkturf is echter vaak hoger, het asgehalte varieert van 1-3 pct. As- en watervrije turf heeft een verbrandingswarmte van 5200-5600 cal. Het gehalte aan vluchtige stoffen ligt meestal tussen 67 en 73 pct. Koolstofgehalte 55-57 pct, waterstofgehalte 5-6 pct. Bij droge destillatie van turf (cokesbereiding) ontstaat veel water. Als gemiddelde destillatieopbrengst bij 500 gr. C. (laagtemperatuurdestillatie) wordt op as- en watervrije turf 37-45 pct cokes, 22-26 pct gas, 9-15 pct teer en 18-26 pct water verkregen.Turf bestaat uit een mengsel van min of meer vergane plantenresten. Typische practijkbenamingen voor plantenstructuren, die er in te herkennen zijn, zijn „lok” voor wollegras, „heitak of boender” voor callunatakjes en „bonk” voor riet- en zeggeveen. Verder „haverstro” voor rietstrootjes. Als chemische samenstelling kan men gemiddeld aanhouden : was (extraheerbaar met een mengsel van benzol-alkohol) ca 9 pct, humuszuren (extraheerbaar door verhitten met 5 pct loog) ca 65 pct, lignine ca 12 pct en cellulose ca 14 pct. Doppleriet is een in het veen soms voorkomende geleiachtige tot leerachtige (al naar gelang het watergehalte) afscheiding van zuivere humuszuren.

TURFWINNING

Hierbij is onderscheid te maken tussen laagveen en hoogveen. Wanneer onder hoogveen laagveen voorkomt wordt dit op dezelfde wijze ontgonnen als bij laagveen is vermeld.

a. Laagveenturf (baggerturf). Na verwijderen van de bovenlaag (hetzij de teelaarde in een specifiek laagveengebied, hetzij de hoogveenlagen in een laagveen-hoogveengebied) wordt het veen met de hand of machinaal uitgeschept en met water tot een brij gemengd. Deze brij wordt op het land uitgespreid en, na gedeeltelijk drogen, aangetrapt (turftrappen). Soms wordt het daarna nog gewalst. Vervolgens worden de turven gesneden of gestoken en op rijen te drogen gezet. Nadat ze op deze wijze zijn voorgedroogd worden ze op hopen (stobben) gezet om verder te drogen.
b. Hoogveenturf (bolsterturf; scherpe of fabrieksturf). Ook hier wordt eerst de bovenlaag (bonkaarde) verwijderd. Deze bonkaarde wordt elders opgeslagen en later, als het veen is verwijderd, met de overblijvende zandgrond gemengd om deze voor de landbouw geschikt te maken. In het afgebonkte hoogveen worden daarna sloten (raaien) gegraven om het veen te ontwateren. De turf wordt daarna gestoken en op een kruiwagen van speciaal model (de slagkar) gelegd. Zij worden vervolgens van de slagkar op het „zetveld” ,,in het slag gezet”, d.w.z. op rijen naast elkaar, turf naast turf. In het slag drogen zij echter vrij slecht, de turven worden daarom spoedig „op ringen gezet”. D.w.z. van de turven wordt een laag en smal muurtje gebouwd van gebogen vorm, zodanig, dat de turven in dezelfde laag elkaar onderling niet raken en de wind dus door de stapeling heen kan spelen. Na enige tijd wordt „de ring” omgestapeld (omringen) waarbij de bovenste turven beneden en de onderste turven boven komen. Na de campagne worden de turven in hopen (bulten) opgeslagen om nog verder te drogen.

De moeilijkheid bij de turfwinning is steeds het drogen van de turven. Dit moet ’s zomers geschieden daar de turf vóór de vriesperiode voldoende droog moet zijn. Het steken en baggeren van de turf gebeurt daarom vóór de zomer (1 Apr.-1 Juli).

Persturf wordt machinaal vervaardigd. Het veen onder de bolsterlaag wordt met de schop gegraven en met een jacobsladder naar een machine vervoerd, waarin het veen wordt gemengd en gekneed. Vervolgens wordt het uit een mondstuk geperst, op maat gesneden en met een transportband naar het droogveld gebracht.

GEBRUIK

Behalve voor stookdoeleinden en als turfstrooisel (gebruikt in stallen, in de tuinbouw en als verpakkingsmateriaal) wordt turf ook gebruikt als grondstof voor de bereiding van actieve kool (in Nederland door de Purit Mij te Klazienaveen). Een andere toepassingsmogelijkheid bestaat in de winning van de in turf aanwezige was (turfwas) welke veel overeenstemming met montaanwas vertoont zonder daar echter volkomen aan gelijk te zijn. De experimenten in deze richting hebben het laboratoriumstadium nog niet gepasseerd. Door verkooksing is uit turf een cokes te bereiden, die geschikt is voor gebruik in generatoren. Gedurende Wereldoorlog II werd in Nederland veel turfcokes (voor gebruik in autogeneratoren) gemaakt, dit is echter thans ten einde. Tenslotte zij vermeld dat turf, op ongeveer dezelfde wijze als dit met bruinkool geschiedt, zonder gebruik van een bindmiddel te verwerken is tot briketten. De fijne turfmassa is nl., nadat zij op een bepaalde vochtigheidstoestand is gebracht, onder hoge druk zonder meer tot briketten te persen welke in vorm veel op bruinkoolbriketten gelijken.

Lit-: Fuel Research Board Techn. Paper No 4. The Carbonisation of Peat in Vertical Retorts; B.O.I.S. Final Report No 47g. Some Aspects of the German Peat Industry, Department of Scientific and Industrial Research. Techn. Paper No 52. The Extraction of Ester Waxes from British Lignine and Peat; Rapport T.A. 193, 249 en 250 van de Alg. Techn. Afd. T.N.O. Onderzoek van Nederlandsche veen- en turfsoorten; D. J. W. Kreulen, Chem. Weekblad 42, 221 (1946): Veen en turf.