Winkler Prins Encyclopedie

E. de Bruyne, G.B.J. Hiltermann en H.R. Hoetink (1947)

Gepubliceerd op 28-01-2023

KONINGSBERGEN

betekenis & definitie

(Duits: Königsberg), de vroegere Duitse hoofdstad van de provincie Oost-Pruisen, sedert 1945 ingelijfd bij de Sovjet-Unie onder de naam Kaliningrad, telt (1946) ca 500 000 inw. (1939: 368430) en is een belangrijk spoorwegknooppunt. De stad ligt op ruim 120 km ten O.N.O. van Dantzig (Gdansk) aan de Pregel, 7 km boven de monding in het Frisches Haff, heeft een zeehaven, en is bovendien door een kanaal met de Bocht van Dantzig verbonden.

STADSBEELD

Koningsbergen bestaat uit een oud en een nieuw gedeelte, door de Pregel gescheiden, terwijl op in de rivier geheide palen het eilandvormige stadsdeel Kneiphof is gebouwd. Voorts behoren een aantal geannexeerde voorsteden tot de stad. Vóór de verwoestingen in Wereldoorlog II en de russificering daarna, was Koningsbergen bekend om vele fraaie en oude gebouwen. De grote Domkerk St Maria en St Adalbert (14de eeuw) bevat een in 1572 voltooid gedenkteken van hertog Albrecht I en het graf van Kant. Vermeldenswaard is de door de Nieuwe Kerk te ’s-Gravenhage beïnvloede Burgkirche (1690). Het in 1257 gestichte Schloss vormt een complex gebouwen, waarvan de in 1592 voltooide Schlosskirche een onderdeel is. Bekend is ook het in 1695-1697 herstelde raadhuis op de Kneiphof.

GESCHIEDENIS

De stad werd in 1255 gesticht als kasteel van de Duitse Orde en kreeg haar naam ter ere van koning Ottokar II van Bohemen, die hier een kruistocht hield. In 1365 sloot Koningsbergen zich aan bij de Hanze, in 1457 werd de stad residentie van de grootmeesters der Duitse Orde en in 1525 der hertogen van Pruisen, die haar in 1626 zeer versterkten. Tijdens de Zevenjarige Oorlog was zij van 1757-1762 door de Russen bezet. Van 1770 tot aan zijn dood in 1804 was Immanuel Kant hoogleraar aan de in 1544 gestichte universiteit. In 1807 werd de stad door de Fransen bezet. Tijdens Wereldoorlog I werd de stad in 1914 zwaar door de Russen beschoten; gedurende Wereldoorlog II bombardeerden zij haar na 1942 herhaalde malen. Op 9 Apr. 1945 viel de stad na hevige strijd in hun handen en door de conferentie van Potsdam in 1945 werd zij met een deel van Oost-Pruisen aan de Sovjet-Unie toegewezen. Zij werd in 1946 Kaliningrad genoemd. Sedertdien trachten de Russen het Pruisische karakter van de stad te doen verdwijnen. Het in 1864 opgerichte standbeeld van Kant is echter hersteld. Een groot aantal Russische scholen werd opgericht, terwijl ook de universiteit gesovjetiseerd wordt. De haven is van groot belang voor het Russische achterland gedurende de tijd dat die van Leningrad is dichtgevroren.

Lit.: F. W. Schubert, Zur 600-jährigen Jubelfeier der Stadt Königsberg (1855); Armstedt, Geschichte der königlichen Haupt- und Residenzstadt Königsberg (1899); A. Rohde, K. in Pr. (Leipzig 1929), Stätten der Kultur, dl 37; A. Ulbrich, Kunstgeschichte Ostpreussens (1932); A. Rohde, Das Schloss in K. i. Pr. und seine Sammlungen (Berlin 1937).