Winkler Prins Encyclopedie

E. de Bruyne, G.B.J. Hiltermann en H.R. Hoetink (1947)

Gepubliceerd op 23-01-2023

EROSIE

betekenis & definitie

(1, Latijn = uitknaging) betekent in de geologie in de meest algemene zin afbraak van vaste rotsen door exogene krachten, dus door de biosfeer, de atmosfeer en de hydrosfeer. De afbraak door dieren en planten is geologisch niet van grote betekenis.

Wil de erosie voortgang hebben, dan moet het afbraakmateriaal worden weggevoerd, zodat onder erosie ook wel verstaan wordt afbraak + transport. De atmosfeer werkt hoofdzakelijk door temperatuurschommelingen afbrekend. In rotswoestijnen schilferen de rotsen door bezonning overdag en afkoeling ’s nachts af, waardoor een mantel van puin aan de voet van de rots gevormd wordt. Bestaat het aldus bewerkte gesteente uit verschillende mineralen, dan valt het in de opbouwende bestanddelen uiteen, graniet in de Sinaïwoestijn bijv. in kwarts, veldspaat en mica. Van dat ogenblik heeft de wind er vat op, die de korrels wegvoert, hetgeen deflatie* genoemd wordt. De met zand beladen wind werkt afslijpend op rotsen; deze soort van erosie heet corrasie*. In hoge gebergten ontstaat afbraak van rotsen door het bevriezen van water in fijne spleetjes, waardoor het nog niet bevroren water diep in het spleetje naar binnen gedrongen wordt, terwijl na ontdooiing rotsschilfers loslaten.Verticaal vallende regen roept soms merkwaardige erosieverschijnselen te weeg in losse afzettingen van zand met keien. Elke grote kei werkt daarbij als parapluie en beschermt het daaronder liggende zand tegen wegspoeling. Zo ontstaan de aardpyramiden; bekend zijn die o.a. van Bolzano (Bozen).

De afbrekende werking van de hydrosfeer wordt verdeeld in die door stromend water (rivieren), door ijs (gletsjers) en door de zee (branding). Het water erodeert op twee manieren en wel chemisch door oplossing en mechanisch door afslijping en transport. Aan chemische erosie staan vooral gemakkelijk oplosbare gesteenten zoals steenzout NaCl, gips CaS042H40, kalksteen CaC03 en dolomiet (Ca.Mg)C03 bloot. Er ontstaan dan grillige oplossingsvormen {karren*), die vooral uit kalksteengebieden bekend zijn, oplossingstrechters (dolienen*) en onderaardse holen {z druipsteen en karst). Het transport geschiedt hierbij in oplossing. Mechanische erosie door stromend water is erosie in engere zin (= riviererosie). Door water alleen wordt vaste rots mechanisch niet aangegrepen, wel door met zand en stenen bevracht water, die de rots afslijpen, uitschuren. Hierdoor ontstaan o.a. kolkgaten* en canons*. Gletsjererosie berust op de schavende werking van het gletsjerijs, waarin zich aan de onderzijde stenen bevinden. Het slijpsel maakt het water van de gletsjerbeek troebel (gletsjermelk). De uitwerking van riviererosie en gletsjererosie is onder dal* beschreven. De branding werkt mechanisch eroderend op twee manieren. Het water wordt in spleten in de rots geperst, waardoor een bewerking plaats vindt, die vergelijkbaar is met het indrijven van een wig. Daarvoor worden op de duur rotsblokken losgewrikt, die zelf een speelbal van de branding worden, waarmede de rotsen gebeukt worden. Bij dit proces ontstaan rolstenen en zand als afbraakproducten en de rotskust wordt ongeveer op zeeniveau in een terras veranderd. Deze brandingserosie heet abrasie* en het daardoor gevormde plateau abrasie-terras (z corrosie),

PROF. DR B.G.ESCHER

(2, geneeskunde) is de benaming voor een aandoening van slijmvliezen, waarbij de oppervlakkige cellagen, het epitheel, door afschaving of afknaging verloren is gegaan. De uitdrukking wordt bijv. gebruikt ter aanduiding van een epitheeldefect van de buitenste baarmoedermond (z geslachtsorganen). Om de cervix-erosie, welke een gladde of wratachtige oppervlakte vertoont, bevindt zich een rode hof, die op ontsteking wijst en waar slijmige etter wordt afgescheiden. In de maagwand kunnen ten gevolge van bloedingen in het slijmvlies vele kleine of enkele grote, zgn. haemorrhagische erosies ontstaan. Op de plaats van de bloedingen gaat het er boven gelegen slijmvlies nl. in versterf over; het wordt dan door het maagsap verteerd.