Winkler Prins Encyclopedie

E. de Bruyne, G.B.J. Hiltermann en H.R. Hoetink (1947)

Gepubliceerd op 17-06-2022

Aanleg

betekenis & definitie

(1 zielkunde), het geheel der aangeboren eigenschappen (z begaafdheid en karakterologie).

(2 rechtspraak). Behandeling ener zaak in eerste aanleg wil zeggen behandeling bij den eersten rechter of het eerste rechterlijk college, dat van die zaak kennis neemt. Bij latere behandeling door een hogeren rechter wordt in den regel niet meer gesproken van behandeling in tweede aanleg, maar van behandeling in hoger beroep of cassatie.

Art. 53 der wet „op de samenstelling der rechterlijke macht en het beleid der justitie”, gewoonlijk genoemd de wet op de rechterlijke organisatie en afgekort tot wet R.O., stelt de hoofdregel op, dat de arrondissementsrechtbanken „in eerste aanleg” kennis nemen „van alle persoonlijke, zakelijke en gemengde rechtsvorderingen van allerlei aard,” tenzij de wet het anders bepaalt; art. 157 W.v.B.Rv. noemt de rechtbank dan ook den „gewonen rechter”. Kleinere zaken brengt de wet echter in eerste aanleg tot de bevoegdheid der kantonrechters; ruwweg kan men zeggen: burgerlijke tot ƒ 500.— (krachtens art. 18 K.B. van 17 Sept. 1944, S. E 93) en strafrechtelijke, voor zover zij over overtredingen gaan. De bevoegdheid van de gerechtshoven en de hoge raad in eerste aanleg is onbetekenend (z instantie en ressort).

Volgens de BELGISCHE wet wordt in den regel een burgerrechtelijk geschil gebracht voor de Rechtbank van eerste aanleg, ook nog burgerlijke rechtbank geheten, waarvan er één per gerechtelijk arrondissement bestaat. Deze rechtbank neemt kennis van de vordering, welke haar bedrag zij, en vonnist in eerste aanleg, d.w.z. in eerste graad; eventueel beroep tegen dit vonnis wordt ingesteld voor het Beroepshof van het rechtsgebied dat in laatste aanleg zijn arrest velt, d.w.z. dat er dus geen hoger verhaal meer kan aangetekend worden.

De rechtbank van eerste aanleg vonnist echter ook in laatste aanleg het beroep dat aangetekend werd tegen dc scheidsrechterlijke uitspraken (althans indien het compromis dit niet uitsluit), alsmede het beroep tegen de vonnissen van den vrederechter door dezen in eerste aanleg uitgesproken. Het art. 1 van het K.B. inzake de bevoegdheid van de rechtsmachten bepaalt immers, dat de vrederechter alle burgerlijke vorderingen tot een waarde van 5000 fr. in eerste aanleg beslechten zal. En tevens voorziet hetzelfde besluit dat de vrederechter, wat betreft de vorderingen (inbegrepen degene die uit handelsdaden voortkomen) waarvan de waarde 1000 fr. maximum beloopt, in eerste en laatste aanleg zal vonnissen.

In bepaalde gevallen heeft de wetgever den vrederechter nog met een bijzondere bevoegdheid bedacht, waardoor verschillende vorderingen, zelfs met een waarde hoger dan 5000 fr., Voor hem dienen gebracht te worden, waarover hij dan in eerste aanleg uitspreekt; zo bijv. de geschillen omtrent huur- en pachtkwesties, mede-eigendom, bezitsvorderingen.

De betwistingen met een handelskarakter komen voor de Handelsrechtbank, die in eerste aanleg de geschillen beslecht met een waarde van meer dan 12 500 fr., en in eerste en laatste aanleg kennis neemt van de vorderingen onder dit bedrag.

De Werkrechtersraad, die bevoegd is voor de geschillen tussen werkgevers en arbeiders enerzijds, en anderzijds tussen werkgevers en bedienden, alsmede voor geschillen tussen arbeiders en bedienden, onderzoekt de vorderingen in eerste aanleg, welke de bedragen zijn mogen en in eerste en laatste aanleg de vorderingen met een waarde van minder dan 500 fr.

Het Kortgeding, voor hetwelk de spoedeisende gevallen worden ingeleid, wijst in eerste aanleg de vorderingen waarvan het bedrag hoger is dan 12 500 fr., en in eerste en laatste aanleg wanneer de waarde onder deze som valt.

De strafvorderingen worden ingesteld voor de strafrechtsmachten. De Politierechter neemt kennis in eerste aanleg van de overtredingen, m.a.w. van deze feiten waarop een straf staat van meer dan 26 fr. geldboete en van minder dan 8 dagen gevangenisstraf en van sommige andere misdrijven door bijzondere bepalingen voorzien.

De correctionele rechtbank, die de burgerlijke rechtbank is, zetelende in strafzaken, vonnist in beroep het verhaal tegen de vonnissen van den politierechter en spreekt aldus uit in laatste aanleg. Ze neemt evenwel in eerste aanleg kennis van de wanbedrijven — anders gezegd van de feiten waarop een geldboete toepasselijk is van meer dan 26 fr. en een gevangenisstraf die varieert tussen 8 dagen en opsluiting (5 jaar minstens). Beroep hiertegen wordt ingesteld door de Correctionele Kamer van het Beroepshof, die in laatste aanleg haar arrest velt.

Het Assisenhof spreekt uit in eerste en laatste aanleg inzake misdaden — m.a.w. inzake de feiten die de Strafwetgever sanctionneert met een criminele straf, die steeds loopt van opsluiting tot de doodstraf. Er is dus geen beroep meer mogelijk.

MR W. DELVA

(3 bouwkunde). De onderkant van het fundament bij fundering op staal; men spreekt van aanlegbreedte, aanlegdiepte enz.