Wetenschapper van de week

Intrigerende wetenschappelijke feiten

Gepubliceerd op 05-03-2024

Het zaad dat alles geneest behalve de dood

betekenis & definitie

Remke Kruk

"Het zwarte zaad geneest alles behalve al-sām." Als ik iets van de Turkse bakker eet met van die zwarte zaadjes erop (nigellazaad, het zaad van Nigella sativa) denk ik soms aan deze uitspraak van de Profeet Muhammad. Al-sām: volgens het commentaar betekent dat: de dood. Ik heb veel in oude Arabische medische boeken gelezen, en de geneeskrachtige werking van planten wordt daarin natuurlijk uitgebreid behandeld. Ook die van het zwarte zaad (ḥabba sawdā’ of shūnīz, algemeen geïdentificeerd als Nigella sativa). Sommige van die oude boeken worden trouwens nog steeds gedrukt en gebruikt, ook al zijn ze soms al twaalfhonderd jaar oud. Een voorbeeld is Avicenna's (Ibn Sina's) Canon, geschreven rond het jaar 1000.

Het zwarte zaad komt in de meeste van die boeken ter sprake, meestal zonder dat er speciaal aandacht wordt geschonken aan de uitspraak van de Profeet. Boeken die speciaal gewijd zijn aan wat "de geneeskunde van de Profeet" wordt genoemd besteden er natuurlijk meer aandacht aan. Een paar van de kwalen waar het zwarte zaad goed voor is volgens een van deze werken, dat van de auteur Ibn Qayyim al-Jawziyya (overleden in 1235): opgeblazenheid, wormen, koortsen, vitiligo, maagproblemen, nier- en blaasstenen; het brengt menstruatie en melkproductie op gang; het helpt tegen wratten en moedervlekken, en tegen verkoudheid.

Boeken en boekjes over kruidengeneeskunde (vaak bewerkingen van oude geneeskundige teksten) waren altijd wel te koop bij kleine winkeltjes in de Arabische wereld, maar in de laatste dertig of veertig jaar is de belangstelling enorm toegenomen. Het zwarte zaad komt daarbij ook prominent in beeld: er worden aparte boeken aan gewijd. Vaak zijn die geschreven door godsdienstgeleerden die de juiste islamitische leefwijze promoten. Wat kan men tenslotte beter doen dan aanbevelingen van de Profeet te volgen?
De lijst van nuttige toepassingen is enorm. Diabetes krijgt prominent aandacht. Er wordt soms verwezen naar wetenschappelijk onderzoek, dat de werkzame stof (nigellone) heeft geanalyseerd. Tegelijkertijd is er een breed aanbod ontstaan, ook op internet, van producten waarin nigellazaad verwerkt is: olie, zeep, shampoo, tandpasta (ontstoken tandvlees is een van de kwalen waartegen het zwarte zaad geacht wordt te helpen). Het zwarte zaad is, kortom, big business geworden.