Gepubliceerd op 14-03-2021

Weegtoestel

betekenis & definitie

weegwerktuig, toestel om het gewicht van een lichaam te bepalen, met, betrekking tot een aangenomen gewichtseenheid (bijv. het kilogram en de onderdeelen en veelvouden daarvan). Het meest gebruikelijke W. is de balans. Deze bestaat uit een gelijkarmigen hefboom, jak of evenaar geheeten.

Deze evenaar ligt horizontaal over een verticale staaf of zuiltje en rust in 4 midden op een stalen mes of prisma, op hetwelk hij gemakkelijk kan draaien. Aan elk der beide einden van den evenaar wordt een schaal opgehangen. De balans moet zoo zijn ingericht, dat bij gelijke belasting en dus ook bij onbelast zijn of omwisseling der beide schalen, de evenaar precies horizontaal gaat staan. Is dit het geval, dan zal de verticaal op het midden van het juk geplaatste wijzer op een verdeelden cirkelboog van het toestel precies het midden aanwijzen, en bij de gewone winkelbalans’ zal de z.g. tong in het huisje staan. Bij ongelijke belasting der beide schalen neemt een goede balans een hellenden stand aan. De hoek, dien de evenaar in dat geval met den horizontalen stand maakt, wordt doorsla'/ genoemd.

Om een gevoelige balans te verkrijgen is het noodig dat 4 zwaartepunt van den evenaar zoo dicht mogelijk onder (doch niet in) het steunpunt ligt. Bij de balans van Roberval hangen de schalen niet aan de einden van het juk, maar zijn zij geplaatst op verticaal van die einden omhoog gaande stangen. Deze inrichting levert allerlei gemakken op, doch het toestel is minder gevoelig en daarom voor zeer nauwkeurige wegingen ongeschikt. Er zijn ook balansen met ongelijke armen. Hiertoe behooren de unster en de brugbalans. Bij de unster kan over den langste der beide armen een gewicht, looper genoemd, heen en weer geschoven worden en hoe grooter de last is, die aan den kortsten arm opgehangen wordt, des te verder moet deze looper van ’t steunpunt verwijderd worden, om evenwicht te maken; de uitkomst der weging kan worden afgelezen van de verdeeling, op den langsten arm aangebracht.

De brugbalans is een ongelijkarmige balans, waarvan de eene arm gewoonlijk tienmaal zoo lang is als de andere, zoodat in de schaal aan den kortsten arm een gewicht ter grootte van Vio van den last op de brug, evenwicht voortbrengt. Het gewicht, dat men in de schaal moet doen om evenwicht te krijgen, moet dus altijd met 10 worden vermenigvuldigd. Daarom noemt men dit W. ook wel decimaal-balans. Voor het wegen van zeer zware lasten heeft men centesimaai-balansen, waarbij door een samenstel van hefboomen bereikt wordt dat het gewicht in de schaal evenwicht maakt met een honderd maal grooter gewicht op de brug.De veerbalans is een weegwerktuig, balans of weeglnstrument, waarbij ’t onm.ddedrk gebruik van gewichtsmaten niet bepaald vereischt, maar het absolute gewicht van een lichaam beoordeeld wordt naar de vormverandering, welke een volkomen elastisch lichaam ondergaat, en die op een empirisch verdeelde schaal kan worden afgelezen. De daarbij gebezigde veer heeft den vorm van een cirkelboog, een ellips, een cylindrische of kegelvormige schroef enz. Daar de elasticiteit der veeren zich niet absoluut gelijkmatig gedraagt en ook temperatuursveranderingen daarop invloed uitoefenen, bezigt men alleen veeren daar, waar in verhouding tot de sterkte der veer, geringe lasten moeten worden afgewogen (brieven), of waar 7t meer op de snelheid van het afwegen dan op een volkomen juiste bepaling van het gewicht aankomt, zooals bij verkoop van hooi en stroo, het afwegen van passagiers-bagage in de goederenloodsen der spoorwegen enz. De eenvoudigste en gemakkelijkst te vervoeren constructie bestaat uit een schroef veer, welke met het ééne uiteinde aan een haak is opgehangen en aan welks andere einde men het te wegen voorwerp hangt.

De automatische balans is een weegwerktuig, waarbij het plaatsen van den te wegen last op de brug of schaal en het daarvan afnemen automatisch plaatsgrijpt; hiertoe behoor en o. a. de graanbalansen, zoomede die tot gewichtsbepaling der munten, eveneens de automatische zelf-weeginrichtingen, welke door het inwerpen van een bepaald muntstuk het gewicht v. d. daarop geplaatsten persoon met behulp van een wijzerinrichting aangeven.

< >