Gepubliceerd op 14-03-2021

Waterstof

betekenis & definitie

Hydrogenium, chemisch teeken H, atoomge wicht 1, een scheikundig enkelvoudig lichaam (element), reuk- en smaakloos, komt in geringe hoeveelheid voor in de door vulkanen uitgestooten gassen, in de gassen van vele petroleumbronnen, in de dampkringslucht, in zeer groote hoeveelheid op de zon en andere vaste sterren, verder met zuurstof verbonden als water (vandaar de benaming hydrogenium, watervormer), met stikstof als ammoniak, met koolstof als petroleum, moerasgas enz., en vormt met koolstof, zuurstof en stikstof een groot aantal verbindingen van de lichaamszelfstandigheid van dieren en planten. Door Paracelsus werd dit element in de 16de eeuw het eerst 'bereid, en in 1781 werden de eigenschappen daarvan door Priestley en Cavendish nauwkeuriger onderzocht.

Om W. uit water vrij te maken, trekt men partij van de eigenschap van eenige metalen, om ten gevolge van hun groote verwantschap tot zuurstof, de W. uit haar verbinding te verdrijven; m. a. w., om het water te ontleden, met de zuurstof daarvan een verbinding aan te gaan en de W. vrij te maken. Eenige metalen doen dit reeds bij de gewone temperatuur, andere eerst bij verhitting. Tot de eerste behooren kalium en natrium. Werpt men een stukje kalium op water, dan heeft er een hevige werking plaats; de W. ontwijkt gasvormig en ontvlamt ten gevolge van de groote warmte, die bij de verbinding van het kalium met de zuurstof vrij wordt. Neemt men een stukje natrium in plaats van kalium, dan hebben dezelfde verschijnselen plaats, alleen met dit onderscheid, dat de W. niet ontvlamt, tenzij men zorgt dat het balletje op dezelfde plaats blijft, wat men gedaan kan krijgen door het op‘ een stukje filtreerpapier te leggen. Bij deze proeven bemerkt men dat de vlam der W., wanneer zij door kalium ontwikkeld wordt, rood, en wanneer zij door natrium verkregen wordt, geel gekleurd is.

Deze kleur is afkomstig van de dampen der genoemde metalen, die in het gas aanwezig zijn. Om de vrij wordende W. te kunnen verzamelen wikkelt men het natrium in een stukje gelijmd papier of in metaalgaas en brengt het snel onder een met water gevulden cylinder, waarvan de opening onder de oppervlakte van het water in den pneumatischen bak geplaatst is. Er zijn ook verschillende andere manieren om W. te verkrijgen. W. komt ook voor in lichtgas, in de uitgeademde lucht, in de darmgassen. Onder hoogen druk bij zeer lage temperatuur verdicht zij zich tot een kleurlooze vloeistof, die bij 238° kookt. W. is het lichtste van alle gassen, soortelijk gewicht 0.069 (1 liter weegt 0.0896 gram), atoomgewicht 1.

Zij is in water weinig oplosbaar, verbrandt met een zwak lichtende, doch veel hitte gevende vlam tot water; onder ruimen toevoer van zuurstof met de blaasbalg geeft zij de grootste, door geen enkel ander verbrandingsproces bereikbare hitte. Vermengt W. zich met zuurstof dan heeft, zoodra een brandend lichaam met dit mengsel (knalgas geheeten) in aanraking komt, een hevige ontploffing plaats, evenzoo met chloor in het zonlicht; zij werkt krachtig reduceerend; men bezigt haar om luchtballons te vullen, ter afscheiding van metalen uit hun ertsen, als lichtstof (platinagas, enz.), voor de voortbrenging van Drummonds kalklicht enz. Het monoxyde van W. is bekend onder den naam water (zie ald.).