Gepubliceerd op 23-02-2021

Maten en gewichten

betekenis & definitie

bekende grootheden ter bepaling van de hoeveelheid of de zwaarte van een onbekende grootheid. Een der eerste vereischten, waaraan een stelsel van M. en G. behoort te voldoen, is dat alle M. en G. afgeleid zijn van een onveranderlijke eenheid, die men altijd terug kan vinden.

In het metrieke stelsel, dat in 1791 door onderscheiden geleerden uit bijna alle staten van Europa te Parijs is samengesteld, is de eenheid het 40 millioenste deel van den meridiaan die over Parijs gaat. Een tweede vereischte is, dat alle M. en G. op een eenvoudige wijze uit elkander voortvloeien, en ook hieraan voldoet genoemd stelsel volkomen: een liter (kan of kop) heeft den inhoud van een cub. decimeter (cub. palm), een kilogram is het gewicht van een liter gedestilleerd water van de grootste dichtheid (4° C.) in het luchtledige gewogen. Het gewicht hiervan heeft men bepaald door middel van de wet van Archimedes. De gulden heeft een gewicht van een decagram (lood) en een middellijn van 28 millimeter. Bij den liter voor droge waren (kop) is de middellijn gelijk aan de hoogte; bij den liter voor natte waren (kan) is de middellijn gelijk aan de halve hoogte. De verdeeling dezer M. en G. in deelen en in onderdeelen is tiendeelig; de systematische benaming is weinig bij ons in gebruik.

De namen der eenheden zijn meter, are (vierkante roede), stère (cub. el of wisse), liter (kan of kop) en gram (wichtje). Hiervoor plaatst men voor de veelvouden de woorden deca (tien), hecto (honderd), kilo (duizend) en myria (tienduizend); voor de onderdeelen de woorden deci (tiende, tiende deel), centi (honderdste deel), milli (duizendste deel).