Gepubliceerd op 23-02-2021

Litauen

betekenis & definitie

Lithauen, lat. Lituania, vroeger met het poolsche rijk verbonden grootvorstendom, dat uit drie deelen bestond: 1) het eigenlijke L. of Litwa, dat de wojwoodschappen Wilna en Troki omvatte, 2) het hertogdom Samogitië, 3) Litausch-Rusland of die wojwoodschappen, welke L. in oude tijden op Rusland had veroverd, t. w. het oude Polesië, Nowogrodek (Zwart-Rusland), benevens Wit-Rusland of Minsk, Mcisclaw, Witebsk, Smolensk, Polozk en Poolsch-Lijfland.

Dit bijna 275.000 km.2 groote land werd bij de verdeeling van Polen zoo verdeeld, dat Rusland de tegenwoordige gouvernementen Wilna, Grodno, Mohilew, Witebsk en Minsk kreeg, terwijl het pruisisch gedeelte thans het grootste deel van het oostpruisisch regeeringsdistrict Gumbinnen uitmaakt. De Lithauërs vormen met de Samogitiërs, Letten en de sedert de 17de eeuw gegermaniseerde Oud-Pruisen een afzonderlijke volken- en taalfamilie (de Litausche, Lettische of Baltische), die aan de Slawische verwant is en een der hoofdtakken van den Indo-Germaanschen stam uitmaakt. Men berekent het geheele getal dezer familie op ongeveer 21/2 millioen zielen. De Litausche taal is de oudste der nog levende Indo-Germ. talen; hare letterkunde bestaat vooral in een groot aantal liederen (dainos), gedeeltelijk door von Rhesa en Schleicher uitgegeven, welke laatste ook een lit. spraakkunst (1856) uitgaf. Van het lettisch, eene veel jongere taal, gaf Bielenstein (2 dln., 1863—66), van het oud-pruisisch Nesselmann (1846) een spraakkunst uit. De L. voerden reeds vroeg oorlog tegen Rusland, waaraan zij tot in de 12de eeuw onderworpen waren., Als eerste groothertog komt Ringold omstr. 1235 voor.

In de volgende eeuw werd L. onder de groothertogen Gedimin en Olgerd bloeiend en machtig. Des laatsten zoon Jagello vereenigde door zijn huwelijk met de poolsche koningin Hedwig, in 1386, L. met het Poolsche rijk, en in 1569 besloten beide volken op den rijksdag te Lublin, dat voortaan beide landen één land zouden uitmaken. Door de verdeeling van Polen, werd deze vereeniging weder opgeheven. — Het klimaat is in L. gezond, de lucht zuiver; het land heeft vele moerassen en heiden. De voornaamste rivieren zijn de Duna, Dnjepr, Niemen, Przypiec en Bug. Ui de ontoegankelijke bosschen die men er vindt, huizen nog elanden, beren, wolven, enz. Beroemd zijn de kleine sterke en moedige L.-paarden. Landbouw, veeteelt en jacht zijn in L. de hoofdmiddelen van bestaan.