Gepubliceerd op 23-02-2021

Ijs

betekenis & definitie

water in den vasten aggregaattoestand. De overgang van water uit den drupvormig-vloeibaren m den vasten toestand, m. a. w. het bevriezen van het water, heeft in den regel plaats bij 0° Celsius of Réaumur, of -+32“ Fahrenheit.

Echter kan het water, gelijk in 1721 Fahrenheit voor het eerst constateerde, bij volkomen rust zelfs bij 10° C. koude en daaronder vloeibaar blijven. Zoodanige lage temperaturen kan men water ook kunstmatig mededeelen. Het bevriezen van het water tot ijs bestaat, evenals het stollen van zwavel, bismuth enz., in een kristallisatie. De kristalvorm is bij ijs hexagonaal. Bij het bevriezen van het water rangscmkken de Kleinste deeltjes zich zoo, dat de dichtheid van het ijs geringer wordt dan die van het nog vloeibare water bij 0° 0.; tengevolge hiervan drijft het ijs. Het soortelijk gewicnt van luchtvrij ijs staat tot dat van water op het vriespunt ais 0.916 tot 1.

Het volumen van ijs is alzoo bijna V9 grooter dan dat van het vloeibare water. Bevriest water in gesloten "vaten, zoo doet het deze dan ook springen.Zuiver ijs is bij geringe dikte kleurloos doorzichtig, overigens groenachtig, blauwachtig tot diepblauw doorzichtig; het breekt, krachtens zijn kristallisatie het licht dubbel, wat echter eerst bij zeer nauwkeurige proeven waarneembaar is. Droog ijs geleidt de warmte en de electriciteit slecht. Het ijs laat de lichtgevende warmtestralen grootendeels door, doch absorbeert de donkere, waardoor het warm wordt en smelt. Het smeltingsproces vordert een zekere hoeveelheid mechanischen arbeid; deze wordt verricht door de aan het ijs toegevoegde warmte (mechanische warmte-theorie). De hoeveelheid warmte die in staat is ijs ten volle te doen smelten, noemt men de smeltwarmte. 1 kilogram fijngestooten ijs van 0° C. smelt ten volle in 1 kilogram water van 80° C., en de temperatuur van 2 kilogram water bedraagt alsdan niet meer dan 0° C., zoodat de 80“ C. van het water precies noodig waren om een hoeveelheid ijs van gelijk gewicht te doen smelten. Derhalve bedraagt de smeltwarmte van het ijs 80 warmte-eenheden of kaloriën.

Bij het bevriezen van het water heeft een tegenovergesteld proces plaats, waarbij arbeid wordt omgezet in warmte. Door nauwkeurige waarneming der processen bij het smelten van ijs en het bevriezen van water is Black tot de theorie der latente warmte gekomen (zie Latent).

De verspreiding van het ijs op aarde is afhankelijk van de klimatische toestanden harer oppervlakte, en deze toestanden veranderen binnen bepaalde grenzen gedurig. Nabij de koupolen, die niet nauwkeurig samenvallen met de geographische polen, en in gebergten komt eeuwigdurend ijs voor, ijs dat nimmer geheel smelt. In de tropen heeft daarentegen geen ijsvorming plaats, en in de gematigde aardgordels slechts gedurende een gedeelte van het jaar.

Het ijs heeft als warmte-onttrekkend middel een veelvuldige toepassing gevonden. Men bezigt het om de lucht in schouwburgen, ziekenkamers enz. af te koelen, verder ter verhindering of vertraging van diverse ontbindings-processen, bijv. bij de verduurzaraing van levensmiddelen, de verzending van vleesch en visch enz. De heelkunde maakt er bij de behandeling van ontstekingen gebruik van. Van groot belang is het ijs voorts voor de bierbrouwerij en voor de spiritusfabrikage. Door het steeds algemeener gebruik van ijs is in de groote steden een nieuwe tak van handel, de ijshandel, ontstaan. Het in den handel voorkomende ijs is natuurlijk ijs, afkomstig 'uit de amerikaansche meren, uit de noordelijke landen, uit de Alpengletschers, of kunst-ijs, bereid in ijsmachines (zie ald.); dit laatste heeft het voordeel dat het uit volkomen zuiver water kan worden gevormd; het zuiverste natuurlijk ijs is dat uit de gletsehers.

In eenige warme landen (Mexico, Indië) verstaan de inboorlingen de kunst om op zeer eenvoudige wijze ijs te maken. In Indië plaatst men platte poreuze schalen, gevuld met water, op rijststroo in ondiepe kuilen; door de verdampingskoude bevriest dan het water, ook wanneer de temperatuur der lucht belangrijk boven het vriespunt blijft.

< >