Gepubliceerd op 19-01-2021

Archimedes

betekenis & definitie

Geb. te Syracuse, 287 v. C.. vermoord door een romeinsch soldaat in 212 v.

C., een der grootste wiskundigen der oudheid. In zijne jeugd onderwezen door Conon van Samos en later door Euclides in Alexandrië, leefde hij aan het hof van zijn bloedverwant, koning Hiero van Syracuse, naar het schijnt, als ambteloos burger. Hij vond de verhouding van de middellijn tot den omtrek des cirkels (7 tot 22), die vandenlichamelijken inhoud van den kogel en den cylinder en in zijne werken deed hij het belangrijkste over de verhouding tusschen de vlakken en lichamen benevens de algemeene grondwaarheden van het meten van kromme lijnen kennen. Daarop voortbouwende, heeft hij het eerst voor de theorie der mechanica en hydrostica het ijs gebroken. De ontdekking, dat een in vloeistof gedompeld lichaam zooveel van zijn zwaarte verliest, als het gewicht van de daardoor verplaatste hoeveelheid vloeistof bedraagt (wet van Archimedes), die hij in het bad deed, en die hij terstond aanwendde tot de ontdekking van een bedrog, dat een werkman gepleegd had bij het vervaardigen van een hem door Hiero bestelde kroon van zuiver goud, zegt men dat hem zeer gelukkig maakte en hem den bekenden uitroep Heureka! Heurêka! (ik heb gevonden) ontlokte. De werken, die hij in de werktuigkunde tot stand bracht, vervulden hem zelven met verbazing en verrukking.

Door middel van den hefboom bracht hij een groot schip des konings van het land in het water; hij vond de katrol uit, de schroef zonder einde en de waterschroef (schroef van Archimedes), waarin het water door eigen kracht opstijgt, en die hij, gedurende zijn verblijf in Egypte, aanwendde om de door den Nijl overstroomde landen van water te bevrijden. Ook roemen de ©uden zijn planetarium, waardoor hij de beweging der hemellichamen aanschouwelijk voorstelde. In de hoogste mate echter ontwikkelde hij zijn talent gedurende de belegering van zijn geboortestad door Marcellus, in den tweeden punischen oorlog ; dat hij echter de romeinsche schepen door middel van brandspiegels uit de verte zou hebben aangestoken, is een onwaarschijnlijk bericht van lateren tijd bij Galenus en Lucianus. Toen de stad eindelijk ingenomen werd, zat hij rustig in zijne werkplaats, verdiept in het teekenen van mathematische figuren in het zand; hij werd door eeu ruwen krijgsman, dien hij de wo orden: noli turbare circulos meos toeriep, neergestooten, ondanks het strenge verbod van Marcellus, om A. te dooden. Op zijn graf stond, overeenkomstig zijn eigen verlangen, een cylinder met een kogel daarin; maar reeds ten tijde van Cicero lag het onbekend en vergeten daar, met wilde heesters en struiken begroeid. Zijn voorn, werken zijn: Over het evenwicht der vlakken en hare zwaartepunten; De parabolische kwadratuur; Over de drijvende lichamen enz. Allen zijn geschreven in het Dorisch dialect en gedeeltelijk verloren gegaan, gedeeltelijk slechts omgewerkt tot ons gekomen.Wet van Archimedes

Een lichaam in een vloeistof gedompeld zijnde verliest zooveel van zijn gewicht, als het gewicht bedraagt van de verplaatste vloeistof. Deze wet wordt proefondervindelijk aangetoond door de hydrostatische balans. Deze bestaat uit een gewone balans, wier schalen van onderen voorzien zijn van eene haak; men hangt onder aan een van deze schalen een hollen cylinder A., en onder aan deze een massieven cylinder B, waarvan het volume juist even groot is als de holle ruimte van den eersten, zoodat de laatste nauwkeurig in den eersten past; vervolgens plaatst men op de andere schaal gewichten totdat beide schalen den evenwichtsstand aannemen; plaatst men nu den cylinder B. vrij hangende in den bak V en vult men deze met water zoodat de geheele cylinder B is ondel’gedompeld, dan is het evenwicht verbroken; vult men daarop de holle cylinder A. met water, dan herstelt het evenwicht zich weer Het gewichtsverlies van den cylinder B. is derhalve gelijk aan het gewicht van het water dat hij verplaatst. Door middel van de baroscoop kan men bepalen hoeveel een lichaam bij indompeling in een gas aan gewicht verliest.