Synoniem van waarnemen

waarnemen - met een of meer zintuigen kennis krijgen omtrent de buitenwereld; in zeer formele stijl: percipiëren. Beide woorden kunnen een weglaatbaar lijdend voorwerp hebben. Gewaarworden heeft een verplicht lijdend voorwerp, net als bemerken (zie aldaar). Bewust waarnemen wordt appercipiëren genoemd. Van een gebeurtenis is men getuige. Al naargelang het gebruikte zintuig kan men iets proeven, zien (synoniemen: in het oog hebben of, in archaïstische stijl, aanschouwen), horen, ruiken (zie aldaar). Bij voelen of, in archaïstische stijl, gevoelen neemt men iets waar met de huid. Toevallig of ongemerkt iets horen heet opvangen. Geuren worden opgesnoven: men ruikt ze door een luchtstroom krachtig en hoorbaar door de neus in te ademen.

Zie: bekijken; constateren; letten op; meemaken; voelen; weten, te komen.

Gezegde(s):
• voor zijn rekening nemen

De be¬wustheid van iets erlangen. Merken is uit bepaalde kenteekenen,, die men ziet, tot het bewustzijn van iets komen. Bemerken en bespeuren welke de beteekenis hebben van iets aan zijne merkteekenen of zijn nagelaten spoor onderkennen, onderstellen , dat er niet alleen een indruk ontvangen is, maar ook, dat er eenige inspanning van het verstand heeft plaats gegrepen; ont¬waren daarentegen geeft enkel den indruk te kennen, dien men erlangt door gebruik te maken van zijn gezichtsvermogen. Een bedrog, dat men ontwaart ligt meer open dan een bedrog, dat men bespeurt. Omgekeerd doorziet men dus een bedrog, dat men bespeurt beter dan een bedrog, dat men ontwaart. Gewaar worden is het zich bewust worden van iets door middel zijner zintuigen en sluit het begrip, dat er moeite voor moet gedaan worden om het te zien of dat het met nauwkeurigheid geschiedt, geheel uit. Ontdekken slaat op het vinden en openbaar maken eener onbekende zaak. Opmerken verbindt met het begrip bespeuren dat van met aandacht en nauwkeurigheid zien, zoodat men de verschillende kenteekenen der zaak in zich opneemt. Verder kan het ook aanduiden dat men het bemerkte om de eene of andere reden tot voorwerp eener bijzondere oplettendheid maakt (men behoort in gezelschap zoo niet alles op te merken). Waarnemen is acht geven op de indrukken van buiten, die in ons tot bewustzijn komen, en ze van elkander onderscheiden. Waarnemen, zegt Prof. Pierson, is het erlangen van zekerheid omtrent het bloot feitelijk bestaan eener volgorde, en wel zulk een erlangen als niet geheel aan de kontrole van anderen ont¬snapt. Men zegt: ik neem waar dat ik mij gebrand heb; maar niet, ik neem waar dat ik hoofdpijn heb. Evenzoo neemt men niet zijne gezond¬heid maar wel haren vooruitgang waar; niet eene ziekte, maar wel dat zij verergert.

waarnemen - onregelmatig werkwoord
uitspraak: waar-ne-men

1. heel goed naar iets of iemand kijken
♢ we konden geen verandering waarnemen
2. het in zijn plaats doen, hem vervangen
♢ deze dokter neemt de praktijk voorlopig waar
1. de kans waarnemen
[de kans benutten]

Onregelmatig werkwoord: waar-ne-men
ik neem waar (... ik waarneem)
jij/u neemt waar (... jij waarneemt)
hij/zij neemt waar (... hij waarneemt)
wij/zij/jullie waarnemen
ik/jij/u/hij/zij nam waar (... ik waarnam)
wij/zij/jullie namen waar (... wij waarnamen)
hij heeft waargenomen
de/het/een waargenomen ....
waarnemend, waarnemende

Synoniemen
bekijken, beschouwen, bezien, observeren