Montessori speelgoed verwijst naar speelgoed en materialen die aansluiten op de pedagogische principes van de Italiaanse arts en pedagoog Maria Montessori (1870-1952). Dergelijk speelgoed voldoet doorgaans aan vier kenmerken: het richt zich op één duidelijk leerdoel per materiaal, het is zelfcorrigerend, het is gemaakt van natuurlijke materialen en het bevat geen elektronische prikkels zoals geluid of lichtjes.
Het bereik loopt uiteen van eenvoudige houten rammelaars, stapelringen en babygyms voor baby's tot kralenkettingen en sandpaper letters voor reken- en taalonderwijs in het basisonderwijs.
Concept en achtergrond.
De pedagogische methode werd door Maria Montessori in 1907 ontwikkeld in de eerste Casa dei Bambini in Rome, een opvang voor kinderen uit achterstandswijken. Twee kernprincipes vormen de basis. Control of error houdt in dat het materiaal het kind zelf laat ontdekken of iets klopt zonder tussenkomst van een volwassene. Isolation of difficulty staat voor de regel dat elk materiaal zich richt op één specifieke vaardigheid. De Association Montessori Internationale (AMI), in 1929 door Montessori zelf opgericht, beschrijft deze principes als fundament voor zelfstandig leren.
Klassieke materialen en toepassingen.
Montessori ontwikkelde tientallen didactische materialen die haar principes in de praktijk brengen. De American Montessori Society noemt onder andere de Pink Tower (tien roze kubussen die alleen in grootte verschillen), de Brown Stair (prisma's die in dikte variëren), cilinderblokken en kralenkettingen voor wiskundige concepten als hoofdvoorbeelden. Modern Montessori speelgoed sluit aan op deze klassieke materialen door dezelfde principes toe te passen op stapeltorens, vormenstoven en knoopkaders. Binnen het bredere veld van educatief speelgoed overlapt Montessori met houten speelgoed, sensorisch speelgoed en constructie speelgoed, hoewel open einde speelgoed juist contrasterend is omdat klassieke Montessori-materialen één leerdoel kennen in plaats van vrije expressie.
Onderzoek en effectiviteit.
De wetenschappelijke literatuur is genuanceerd over Montessori speelgoed als losse productcategorie, omdat onderzoek zich vooral richt op Montessori-onderwijs als methode. Een longitudinale studie van Lillard et al. uit 2017 toonde dat kinderen in klassieke Montessori-programma's beter scoren op executieve functies, lezen, rekenen en sociaal probleemoplossen dan kinderen in conventionele programma's. Een eerdere vergelijkende studie van Lillard uit 2012 liet zien dat juist een zuivere Montessori-implementatie de sterkste uitkomsten geeft, wat suggereert dat de coherentie van de aanpak zwaarder weegt dan losse materialen. Of het effect uitsluitend toe te schrijven is aan de materialen, de leraren of de hele leeromgeving is wetenschappelijk lastig te isoleren.
Productveiligheid en regelgeving.
In de Europese Unie moet Montessori speelgoed voldoen aan de richtlijn voor speelgoedveiligheid 2009/48/EG en aan de bijbehorende EN 71-normenreeks. Producten dragen een CE-markering en bevatten een waarschuwing wanneer ze ongeschikt zijn voor kinderen onder de zesendertig maanden door risico op kleine onderdelen of scherpe randen.
