Sport en beweging

Margreet Weide (2006)

Gepubliceerd op 09-12-2022

Zenuwstelsel

betekenis & definitie

Het hele samenstel van in het lichaam aanwezige zenuwcellen (neuronen). De plaats waar sprake is van een functioneel contact tussen zenuwcellen, noemen we een synaps.

In een synaps treffen we neurotransmitters aan: chemische stoffen die de overdracht van prikkels tussen de cellen onderling regelen.We kunnen het zenuwstelsel als volgt indelen:

1. centrale zenuwstelsel: deel van het zenuwstelsel dat centraal staat in de werking van het hele zenuwstelsel en daarmee in de werking van het hele lichaam, bestaande uit:
a. hersenen: een op een grote walnoot lijkend orgaan dat zich onder de schedel bevindt en waar informatie opgenomen en verwerkt wordt;
- de grote hersenen zijn onder andere verantwoordelijk voor het uitvoeren van bewuste bewegingen;
- de kleine hersenen spelen een rol bij het coördineren van bewegingen en het bewaren van evenwicht;
- de hersenstam regelt diverse vitale functies zoals temperatuur, bloeddruk en ademhaling;
- het formatio reticularis ligt voor het grootste deel in de hersenstam en speelt een zeer belangrijke rol in het bewustzijn, bij de regeling van de slaap en bij epileptische aanvallen;
- de hypofyse is een klier zo groot als een erwt die aan de onderkant van de hersenen ligt en een erg belangrijke rol speelt omdat de klier - naast het directe effect van het hypofysehormoon - veel functies van de andere hormoonklieren regelt;

◦ hypofyse-achterkwab (neurohypofyse): deel van de hypofyse dat ADH (antidiuretisch hormoon) produceert;

◦ hypofyse-voorkwab (adenohypofyse): deel van de hypofyse dat o.a. groeihormoon en FSH produceert.

- de hypothalamus is een kleine structuur in de hersenen die bepaalde hormonen afscheidt die de hypofyse beïnvloeden en daardoor de afgifte van bepaalde hypofysehormonen stimuleert dan wel afremt. Daarnaast is het een temperatuurregulatiecentrum: soort thermostaat met receptoren die de temperatuur van het bloed meten en twee compensatoren: een compensator voor de warmteproductie (vasoconstrictie, remming zweetproductie, verhoging stofwisseling) en een compensator voor de warmteafgifte (vasolidatie, toename zweetproductie, verlaging stofwisseling).
b. ruggenmerg: dikke, kwetsbare kabel met zenuwvezels die zorgen voor de communicatie tussen de hersenen en de rest van het lichaam maar kan ook onafhankelijk van de hersenen werken en signalen interpreteren.
2. perifere zenuwstelsel: zenuwbanen die het centrale zenuwstelsel verbinden met de rest van het lichaam:
- motorische zenuwen (efferente zenuwbanen): geven informatie van de hersenen door aan de spieren waardoor deze zich aanspannen of ontspannen (innervatie = zenuwwerking);
- sensorische zenuwen (afferente zenuwbanen): voorzien de hersenen van informatie over pijn, warmte, kou, positie van ledematen enz.
3. autonome zenuwstelsel of vegetatieve zenuwstelsel of onwillekeurig zenuwstelsel: zenuwbanen die alle automatische functies van het lichaam controleren en coördineren, zoals hartslag, spijsvertering en ademhaling, bestaande uit twee delen die elkaar aanvullen en in evenwicht houden:
- sympathische zenuwen: zenuwen die actief zijn wanneer het lichaam in actie is door bijvoorbeeld hart en ademhaling te stimuleren;
- parasympathische zenuwen: zenuwen die actief zijn wanneer het lichaam rust houdt door bijvoorbeeld de spijsvertering te stimuleren.

De wetenschap die zich bezighoudt met de zenuwen en zenuwziekten noemen we neurologie.