Robbert-Jan Willeboordse

Afgestudeerd in de geschiedenis (MA)

Gepubliceerd op 23-06-2016

2016-06-23

Postmodernisme

betekenis & definitie

Het postmodernisme is een invloedrijke filosofische stroming die opkwam in de jaren zestig in de twintigste eeuw als reactie op modernistische denkwijzen. Het postmodernisme meent dat wetenschap gekleurd is in machtsverhoudingen en talige constructies.

Postmodernisten keerden zich sterk af tegen modernistische maatschappijbeelden. Ze verwijten het modernisme vooral teleologisch en reductionistisch te zijn. De stroming is beïnvloed door de taaltheorie van Ferdinand De Saussure, die meende dat de betekenis van begrippen in taal niet bestond door hun verwijzingen naar objecten buiten de taal, maar louter door hun conventies. Belangrijke postmodernistische denkers zoals Jacques Derrida en Michel Foucault gingen hierop verder. Derrida meent dat de betekenis van begrippen verandert met de context waarin ze worden gebruikt. Foucault gaat een stap verder en meent dat in talige concepten macht zit vervat. Hij meent dat alle maatschappelijke verhoudingen - van staatshoofd tegenover burger tot zelfs kapper tegenover klant - machtsrelaties bevatten, omdat ze vragen om een onderwerping. Cruciaal in de machtsrelatie is kennis, omdat kennis macht veronderstelt.

Het postmodernisme had en heeft een enorme invloed gehad op de wijsbegeerte en de letteren. Het postmoderne heeft ten eerste gezorgd voor scepsis tegenover de wetenschap, omdat de postmodernisten de wetenschap zagen als een constructie. Volgens hen belichaamt wetenschap niet de toegang tot de werkelijkheid (zoals modernisten beweren), maar slechts één manier van handelen en spreken binnen een bepaalde historische en maatschappelijke context. Binnen de (historische) wetenschap ontstaat er op deze manier een determinisme van taal, wat betekent dat de (historische) werkelijkheid wordt opgevat als een product van taal. Buiten Michel Foucault en Jacques Derrida zijn ook Hayden White, Jean-François Lyotard, Dominick LaCapra en Jacques Lacan invloedrijke postmodernisten noemenswaardige geleerden.