Piet van der Ploeg

Auteur van het psychologiewoordenboek

Gepubliceerd op 29-12-2016

2016-12-29

rapid cycling

betekenis & definitie

Indien een patiënt met een bipolaire stoornis vier of meer episoden heeft doorgemaakt in het jaar, dat voorafgaat aan 'het diagnostische ogenblik' dan spreekt men van rapid cycling. In Nederland gaat het om ongeveer 15.000 patiënten:13-20% uit de voor beoordeling in aanmerking komende groep.

De periodefrequentie varieert van 4 tot meer dan 20 episoden per jaar en de lengte per cyclus van minder dan 24 uur tot 12 weken. In de literatuur worden diverse indelingen gegeven van rapid cycling naar tijd van verschijning (vroeg of laat begin), oorzaak (spontaan of geïnduceerd) en de lengte van de cyclus. Er is geen verschil tussen patiënten met rapid cycling of andere patiënten met een bipolaire stoornis wat betreft de aard van de depressieve symptomen of de manische symptomen, de leeftijd waarop de klachten beginnen en de familie-anamnese. Wel lijkt rapid cycling meer voor te komen bij patiënten met een bepaald verloop van de stoornis, namelijk degenen die na een depressie manisch worden. Verder komt rapid cycling veel voor bij vrouwen van middelbare leeftijd, in de menopauze, na een bevalling of bij een schildklierdysfunctie.
Oorzaken zijn: familiaire/genetische invloeden, antidepressiva en schildklierafwijkingen.
Nurnberger e.a. concluderen dat rapid cycling bepaald lijkt te worden door bijkomende factoren die los staan van de genetische determinanten van de bipolaire stoornis en die zich niet bij de patiënt manifesteren als specifieke genetische kwetsbaarheid voor rapid cycling. De prevalentie van rapid cycling is toegenomen sinds de introductie van antidepressiva. Bij een hoog percentage van de patiënten werd een samenhang gevonden tussen antidepressivagebruik en het ontstaan van rapid cycling. Ook bleek rapid cycling te verminderen of te verdwijnen wanneer patiënten de antidepressieve medicatie werd onthouden. Bij rapid cycling-patiënten is een significant hoger percentage schildklierproblemen gevonden dan bij de overige lithiumgebruikers. Zowel rapid cycling als hypothyreoïdie komt meer voor bij vrouwen. De bevindingen zouden er op kunnen duiden dan een (relatieve) hypothyreoïdie bij een bipolaire stoornis een risicofactor is voor het ontstaan van een rapid cycling-verloop van de stoornis.
Andere (mogelijke) oorzaken: behalve de diverse antidepressiva, antipsychotica, oestrogenen en tal van andere medicamenten worden ook: elektroconvulsietherapie, hormonale veranderingen bij de vrouw, neurologische stoornissen en desynchronisatie van circadiane ritmen, in casuïstische mededelingen genoemd als mogelijke oorzaken van een rapid cycling-verloop (E.A.M. Knoppert, 1992).