Oosthoek Encyclopedie

Nederlandse encyclopedie

Gepubliceerd op 15-06-2020

zin

betekenis & definitie

m. (-nen),

1. elk van de op een bepaalde soort van indrukken reagerende vermogens om waar te nemen bij mens en dier; zintuig;
2. (mv.) de redelijke vermogens: men moet altijd zijn zinnen bij elkaar houden, met verstand en overleg te werk gaan; van zijn zinnen beroofd zijn, bewusteloos zijn, (ook) gek zijn; bij zijn — komen, het bewustzijn terugkrijgen; 3. gevoel, ook zinnelijkheid: — voor schoonheid hebben; m.n. (mv.): dat streelt de zinnen; blij van —; goede — hebben, goed geluimd, in zijn sas zijn;
4. opzet: niet veel goeds in de — hebben; zijn zinnen op iets zetten, er voortdurend aan denken en naar streven; van zins, van plan, voornemens;
5. begeerte, bedoeling, wil: zijn (eigen) — doordrijven, doorzetten; gezindheid: zij zijn één van —, hebben dezelfde wil;
6. mening, oordeel; zoveel hoofden, zoveel zinnen, hoe meer mensen over een zaak gehoord worden, hoe minder gemakkelijk men tot een besluit komt;
7. het gewone woord voor lust, trek: ik heb daar geen — in; (spr.) een mens zijn — is een mens zijn leven, niets is fijner dan te doen wat je graag doet;
8. wens, genoegen: gaat het naar je -?;
9. betekenis: ik begrijp de — van uw woorden niet;
10. bestaansreden, ratio, grond: dat zou geen — hebben; de van het leven;
11. wijze, manier; alleen in samenst. als alles-, anders-, geens-, veelszins;
12. volzin, reeks woorden in syntactisch verband (soms ook een enkel woord) die een afgeronde gedachte uitdrukken(e);
13. (muziek) afgeronde groep motieven, periode.

(e)TAALKUNDE. Een zin is een taaleenheid gekenmerkt door de aanwezigheid van twee verschillend geaarde componenten: een fatische en een musische. De fatische component omvat het woordmateriaal, minimaal één woord, maar meestal een korte of langere reeks van woorden; de musische component, vaak zinsintonatie genoemd, omspant dit woordmateriaal, dat het als een eenheid afrondt. In deze musische component, waarvan men in het schriftelijk taalgebruik de gebrekkige weerslag vindt in de vorm van vraagtekens, uitroeptekens, punten en komma’s, komt een aantal functies tot uitdrukking, deels van personale en affectieve aard, deels van reliëfgeving, waardoor de informatieve inhoud van de zin op verschillende wijze wordt gestructureerd. Deze opvatting van de zin berust niet alleen op observatie van het gewone taalgebruik, maar ook op dat van zieken die een proces van taalafbraak ondergaan (b.v. door een hersentumorof een schotwond), en van kinderen in de tijd dat zij zich de taal van hun omgeving eigen maken. Recent onderzoek met betrekking tot de functionele specialisatie van de beide hersenhelften heeft tot de conclusie geleid, dat bij rechtshändigen het musische zinsaspect in relatie te brengen is met de rechter, het fatische zinsaspect met de linker hersenhelft. Bij linkshändigen is dat juist omgekeerd. Oudere, meer traditionele opvattingen van de zin als een eenheid bestaande uit een onderwerp (subject) en een gezegde (predikaat), zijn in het licht van de feiten niet houdbaar gebleken. ➝ intonatie, ➝ taal, ➝ taalwetenschap, ➝ woord.