Oosthoek Encyclopedie

De Oosthoek is een Nederlandse encyclopedie die in verschillende uitvoeringen is verschenen

Gepubliceerd op 19-06-2020

2020-06-19

verstand

betekenis & definitie

o.,

1. begrip, bevattingsvermogen, inzicht (e) : hebben dieren — ? dat gaat mijn — te boven, daar kan ik met mijn — niet bij, daar staat mijn bij stil, dat snap ik niet; gebruik toch je —! wees verstandig; praten naar men — heeft, naar men het begrijpt (alleen in ongunstige zin) ; zijn — verliezen, gek worden; bij zijn volle zijn, in het volle bezit van zijn geestesvermogens; iemand iets aan het of zijn brengen, doen begrijpen; 2. (pregn.) het vermogen om helder te denken, juist inzicht, overleg: het — komt met de jaren (niet vóór de jaren); hij zal nog wel eens tot komen, tot beter inzicht; met — aan het werk gaan, met overleg; 3. kennis omtrent bepaalde zaken: daar heb ik geen — van; 4. met dien verstande, wel te verstaan, onder die voorwaarde, mits.

(e) FILOSOFIE. Hier is verstand een term met diverse betekenissen. Meestal noemt men verstandskennis de kennis die niet uit zintuiglijke gegevens bestaat. Daar echter de verstandskennis noodzakelijk op deze laatste berust, lijkt het onderscheid (b.v. in de natuurwetenschappen) niet altijd zeer duidelijk. I.Kant gaf aan verstand een zeer bepaalde en beperkte betekenis, waardoor dit vermogen in tegenstelling tot de rede (Vernunft) werd gebracht: verstandelijk denken ordent de via de aanschouwingsvormen ruimte en tijd geordende gewaarwordingen; redelijk denken vormt de zuivere ideeën, d.w.z. al de inhouden die kunnen worden begrepen onder de titels: God, wereld, ik; deze ideeën bezitten slechts eenmogelijkheidswaarde; zij brengen orde in de kennis, maar geven niet noodzakelijk de ontologische realiteit weer. Men kan het verschil tussen verstand en rede vaak aldus stellen: het verstand houdt zich aan de regels van de gewone klassieke logica (reducerend en analyserend), de rede gaat daarboven uit en voert deductieregels in die, wetenschappelijk gezien, twijfelachtig zijn, b.v.: dat al het eindige iets oneindigs vooronderstelt, dat alle uitspraken met een waarschijnlijke zekerheid uitspraken met absolute zekerheid vooronderstellen, waaraan ze getoetst kunnen worden enz. PSYCHOLOGIE, ➝intelligentie.