Oosthoek Encyclopedie

De Oosthoek is een Nederlandse encyclopedie die in verschillende uitvoeringen is verschenen

Gepubliceerd op 29-06-2020

doel

betekenis & definitie

o. (-en),

1. schijf waarop men schiet; een drijvend — (bij schietoefeningen van de marine); voorwerp of punt waarnaar men werpt (bij spelen);
2. voorwerp waarop men schiet: de jager miste nooit zijn —; — treffen, eig. enfig. (de beoogde uitwerking hebben);
3. mikpunt: hij was het — van hun plagerijen;
4. het van een reis, het punt waarheen men reist;
5. (sport) ruimte door welke men bij sommige balspelen de bal moet zien te brengen; ook de stellage daarvan: de bal vloog over het —;
6. datgene waarnaar men streeft, dat men zoekt te bereiken, te verwezenlijken ; een — beogen, najagen; zijn -bereiken, missen; zich een stellen, zich iets ten stellen; zijn — voorbijstreven, door overdrijving zijn doel missen; bedoeling: met dat heb ik het niet gezegd; (spr.) het — heiligt de middelen, tot bereiking van een goed doel zijn alle middelen geoorloofd;
7. (in passieve opvatting) bestemming, doeleinde: tot welk — wordt dat gebruikt?

In de ethiek spreekt men van causa finalis, doeloorzaak, omdat het doel de oorzaak is van het kiezen en tot stand brengen der middelen. Wat nl. alleen gewild wordt om er iets anders mee te bereiken, is middel voor dit doel. Wie dus het doel wil, moet alleen die middelen willen waardoor het bereikt kan worden. Soms wordt datgene, wat alleen als middel betekenis heeft, als doel beschouwd (b.v. door de gierigaard het bezit van geld). Wat van een beperkt gezichtpunt uit doel is, kan vanuit een hoger gezichtspunt middel zijn. Zo kan men de vraag stellen naar een laatste, hoogste doel van alle handelen, een einddoel, dat zelf niet weer als middel kan beschouwd worden, maar absoluut (om zichzelf) gewild wordt (zie ethiek).

Een (de dingen inherent) doel is door Aristoteles ook in het niet-menselijke bestaan aangenomen. Deze gedachte heeft de fysica sedert Galilei algemeen losgelaten; in de biologie daarentegen wordt ze nog door velen gehandhaafd, zij het ook sinds Kants Kritik der Urteilskraft vaak niet meer als objectief verklaringsprincipe, maar slechts als heuristisch principe, d.i. als een subjectief gezichtspunt, dat ons op causaliteitsproblemen opmerkzaam maakt. zie finaliteit.