Nico M. van Straalen

Em. Professor of Animal Ecology

Gepubliceerd op 24-06-2020

2020-06-24

Wederkerigheid

betekenis & definitie

Gedrag dat uitgevoerd wordt als reactie op soortgelijk gedrag van een ander, met als doel een ongelijkheid met die ander te vereffenen

Wederkerig gedrag (Engels: “reciprocity”) is een algemeen voorkomende manier waarop sociale dieren en mensen met elkaar omgaan en die kort weergegeven kan worden met de volgende frases: “Ik krab jouw rug als je straks de mijne krabt”, of: “Geven en nemen is essentieel in een relatie”, of: “Oog om oog, tand om tand”. De verwachting dat een bepaald gedrag in de toekomst teruggedaan wordt vormt de basis voor sociale samenhang.

Een speciaal geval is wederkerig altruïsme, waarvan sprake is als het gedrag schadelijk is voor de gever en gunstig voor de ontvanger. Terwijl altruïstisch gedrag in zijn algemeenheid moeilijk te verklaren is, kan wederkerig altruïsme evolutionair stabiel zijn.

Wederkerigheid wordt vaak geanalyseerd binnen het raamwerk van de speltheorie, een tak van de gedragswetenschappen waarbij proefpersonen situaties voorgelegd krijgen waarin ze keuzes moeten maken die kosten en opbrengsten met zich meebrengen, bijvoorbeeld het gevangenendilemma, het dictatorspel, het collectieve goederenspel, enz. De Amerikaanse evolutiebioloog Robert Trivers ontwierp een stelsel wiskundige modellen waarmee de optimale keuzes in zulke dilemma’s, afhankelijk van de kosten en baten, geanalyseerd kunnen worden.

Een bijzonder geval is “indirecte wederkerigheid”, een concept geïntroduceerd door de Oostenrijkse mathematisch-bioloog Martin Nowak. Hierbij gaat het om het verkrijgen van reputatie in de groep. Een ander begrip is “sterke wederkerigheid”, geïntroduceerd door de Amerikaanse gedragseconoom Herbert Gintis. Hij stelde dat wederkerig gedrag bij de mens ook wordt uitgevoerd in situaties waarin er geen tegenprestatie volgt, bijvoorbeeld als mensen sociaal ongewenst gedrag afkeuren. Menselijke emoties zoals woede, schuld, schaamte en trots zouden daarvoor de basis vormen.

Bronvermelding