Natuurdiëtisten Nederland

Natuurdiëtisten Nederland is een platform, inspiratiebron en kennisinstituut over voeding, opgericht door Marijke de Waal Malefijt, klinisch werkend natuurdiëtist.

Gepubliceerd op 24-07-2021

Teveel PFAS in voeding en drinkwater

betekenis & definitie

PFAS is een verzamelnaam en staat voor poly- en perfluoroalkylstof. Uit onderzoek van het RIVM blijkt dat men in Nederland via voeding en drinkwater meer PFAS binnenkrijgt dan wenselijk is.

Sommige PFAS leveren risico’s op voor onze gezondheid en het milieu. PFAS zijn chemische stoffen die van oorsprong niet in de natuur voorkomen, chemisch worden gefabriceerd en zeer moeilijk afbreekbaar zijn.
Door emissies uit fabrieken en bijvoorbeeld door het gebruik in brandblusmiddelen zijn de stoffen in onze voeding en drinkwater terecht gekomen.

Op sommige plaatsen in Nederland worden mensen langdurig blootgesteld aan PFAS, bijvoorbeeld omdat ze in een fabriek werken waar deze stoffen verwerkt worden of omdat ze in de buurt van deze fabrieken wonen.

HOE KAN VOEDSEL BESMET RAKEN MET PFAS?
Voedsel kan besmet raken door besmette aarde en water die gebruikt worden om voedsel te verbouwen, via voedsel en drinkwater, door voedselverpakkingen die PFAS bevatten, door de concentratie van PFAS in het vlees van dieren, of door verwerkingsapparatuur die PFAS bevat.

WAAR WORDEN PFAS VOOR GEBRUIKT?
PFAS worden toegepast omdat ze handige eigenschappen hebben. Ze kunnen goed tegen warmte en worden niet gemakkelijk aangetast door andere chemische stoffen en ze zijn onder andere water-, vet- en vuilafstotend.

PFAS zitten in bijvoorbeeld waterafstotende kleding, vloerbedekking, printerinkt, verf, smeermiddelen, bestrijdingsmiddelen, bakpapier, fastfoodverpakkingen, lijm, schoonmaakmiddel en cosmetica.

PFAS kunnen vast of los zitten in producten. Als ze vastzitten kunnen de chemische stoffen vrijkomen als je ze niet op de juiste manier weggooit of bij verkeerd gebruik, bijvoorbeeld bij geïmpregneerde kleding. Er zijn ook producten waarbij de PFAS los zitten zoals bij auto- of ski-wax en blusschuim. Als de PFAS los in producten zitten komen de stoffen tijdens het gebruik vrij.

ZEER ZORGWEKKENDE STOFFEN
Er bestaan meer dan 4000 verschillende PFAS, waarvan enkele bekende PFOA, PFOS, PTFE (Teflon) en GenX zijn. PFOS en PFOA zijn in een groot aantal toepassingen verboden binnen de Europese Unie en andere landen in de wereld, omdat bekend is dat sommige PFAS risico’s opleveren voor gezondheid en milieu.

Producenten zijn daarom overgestapt op andere PFAS, zoals GenX-stoffen (ook wel HFPO-DA of FRD-stoffen genoemd). Sinds 2020 geldt er een Europees verbod op pannen met PFOA en in 2019 nam Nederland maatregelen om PFAS uit natuur- en landbouwgrond te weren

In juni 2019 heeft het Europese Chemicaliën Agentschap (ECHA European Chemicals Agency ) besloten dat de stoffen die betrokken zijn bij de GenX-techniek behoren tot de Zeer Zorgwekkende Stoffen ( ZZS). Bedrijven die deze stoffen gebruiken moeten de uitstoot van deze stoffen beperken.

Inmiddels heeft Nederland samen met Duitsland, Denemarken, Zweden en Noorwegen een verbod op PFAS aangemeld bij het Europese Chemicaliën Agentschap.
Of dat verbod er ook komt is niet helemaal zeker. De Europese Commissie is in principe voor een verbod.
De vraag is vooral hoe het verbod eruit komt te zien en voor welke producten het gaat gelden. Zo zou er voor essentiële producten waar PFAS in zit, een uitzondering op het verbod moeten komen.

GEZONDHEIDSEFFECTEN
Omdat PFAS zo breed aanwezig zijn in de bodem, in water, het milieu, in voeding en producten, betekent dit dat vrijwel iedereen wordt blootgesteld aan PFAS. De stoffen worden aangetroffen in het menselijk lichaam, zelfs in navelstrengbloed van baby’s.

Werknemers van DuPont-fabrieken hebben zelfs gemiddeld een tweehonderdvoudige PFOA-concentratie in het bloed, vergeleken met de overige bevolking.

Uitscheiding van PFOS en PFOA uit het lichaam duurt jaren. De meeste informatie over de schadelijke effecten van PFAS is afkomstig van PFOA en PFOS. Uit onderzoek blijkt dat deze stoffen leverschade veroorzaken, effect hebben op ons immuunsysteem, schadelijk zijn voor de voortplanting en voor de ontwikkeling van het ongeboren kind. Ook zijn ze mogelijk kankerverwekkend.

Als men over een lange periode kleine hoeveelheden PFAS binnen krijgt, kan dit een negatief effect hebben op het immuunsysteem, waardoor men mogelijk sneller of vaker ziek wordt.

De EFSA (European Food Safety Authority) heeft de gezondheidskundige grenswaarde voor PFAS gesteld op 4,4 ng/kg lichaamsgewicht per week. Dit is de maximale hoeveelheid waaraan iemand mag worden blootgesteld, zonder dat negatieve gevolgen voor de gezondheid worden verwacht. Deze hoeveelheid is aanmerkelijk lager dan die in het eerder uitgebrachte EFSA-advies.

PFAS EN MENOPAUZE
Uit een onderzoek, verricht door de University of Michigan School of Public Health, onder 1120 vrouwen die in de overgang waren, bleek dat de vrouwen die hoge PFAS-waarden in hun bloed hadden, twee jaar eerder in de overgang kwamen dan vrouwen met lagere waarden.
Dit kan negatieve effecten hebben op onder andere de botgezondheid en cardiovasculaire ziekten.

COSMETICA
Wie elke dag lippenstift of mascara opdoet, kan daardoor te veel PFAS binnenkrijgen. Onderzoekers in de Verenigde Staten en Canada bepaalden de concentratie van de schadelijke chemicaliën in 231 cosmetische producten. De stoffen werden aangetroffen in ongeveer de helft van alle oogproducten, lipproducten, foundations en mascara’s. Vooral de lip- en oogproducten zijn zorgwekkend omdat de kans op PFAS-inname via mond, huid en oog groter is. Gebruikers lopen een risico dat ze schadelijke hoeveelheden PFAS binnenkrijgen.

Evenals in Noord-Amerika, blijkt het in Europa moeilijk om je als consument op de hoogte te stellen van de hoeveelheid PFAS in cosmetica. Zweedse onderzoekers toonden in een recente studie aan dat deze stoffen wijdverspreid zijn in tweehonderd productcategorieën, maar de inhoudsinformatie over PFAS op cosmeticaverpakkingen bleek gebrekkig te zijn.

FASTFOODVERPAKKINGEN
De frietzakjes van McDonald’s zijn niet in elk land hetzelfde. Dit blijkt uit een recente studie van Stichting Tegengif en 7 andere Europese consumenten- en milieuorganisaties naar schadelijke stoffen in wegwerpverpakkingen voor voedsel.

Zo eet je in en Tsjechië en het Verenigd Koninkrijk je Franse frietjes uit een zakje dat PFAS bevat, maar worden deze giftige stoffen in Denemarken nauwelijks aangetroffen.
Het papier dat McDonald’s in Nederland gebruikt voor zijn hamburgers staat in de top vier van 17 monsters die zijn getest op hormoonverstorende stoffen. Overigens heeft McDonald’s aangekondigd per 2025 wereldwijd alle consumentenverpakkingen PFAS-vrij te maken.

HOE KUN JE JE PFAS-INNAME VERLAGEN?
• Koop geen producten die gemaakt zijn met PFAS. Zo draag je bij aan de vermindering van de uitstoot van deze stoffen en uiteindelijk voor minder blootstelling van consumenten aan PFAS via drinkwater en voedsel.
• Gebruik geen vet- en waterafstotend papier en karton (zoals bakpapier, pizzadozen, popcornzakken voor in magnetron);
• Consumeer geen eten uit moestuinen in de buurt van chemische fabrieken (zoals DuPont);
• Vooral zoetwatervis uit Nederlandse wateren en Nederlands wild bevatten veel PFAS. Eet deze daarom niet te vaak;
• Eet gevarieerd en bij voorkeur biologisch.