Natuurdiëtisten Nederland

Natuurdiëtisten Nederland is een platform, inspiratiebron en kennisinstituut over voeding, opgericht door Marijke de Waal Malefijt, klinisch werkend natuurdiëtist.

Gepubliceerd op 26-09-2019

2019-09-26

Fibromyalgie

betekenis & definitie

Fibromyalgie is een vorm van reuma die niet de gewrichten treft, maar de spieren en het bindweefsel.

De Nederlandse benaming voor deze chronische aandoening is ‘weke-delen-reuma’ of ‘spierreuma’. Fibromyalgie komt voor bij 2% van de volwassenen tussen 20 en 60 jaar. Vrouwen hebben er tien keer vaker last van dan mannen.

De meest gevoelige plekken bij deze aandoening zijn in de nek, heupen, schouders en handen. De pijn straalt uit naar de spieren in het hele lichaam. Patiënten hebben ook last van spijsverteringsklachten, huidklachten, eczeem, droge ogen en droge mond. Daarnaast ervaart men vaak een tintelend of branderig gevoel in de ledematen. De klachten zijn ’s morgens meestal het hevigst. Bij veel patiënten ontbreekt een goede nachtrust waardoor ze oververmoeid raken.

Er wordt al 40 jaar onderzoek gedaan naar de oorzaak van fibromyalgie. De ziekte is echter zo complex, dat wetenschappers niet precies weten waar ze naar moeten zoeken. De precieze oorzaak van fibromyalgie is door de medische wetenschappers dan ook nog niet achterhaald. De patiënten hebben meestal een gezond uiterlijk, een normale bloedspiegel en onderzoek toont geen afwijkingen in de spieren of het bindweefsel aan. Men concentreert zich met de zeer breed opgezette onderzoeksprogramma’s vooral op de verschillen tussen patiënten die lijden aan fibromyalgie en gezonde mensen.

Het belangrijkste verschil met gezonde mensen is, dat patiënten met fibromyalgie niet in staat zijn om in een diepe slaap te raken. Door het chronische slaapgebrek worden er onvoldoende groeihormonen aangemaakt voor het herstel en onderhoud van het spierweefsel en bindweefsel. Daar zou de pijn en stijfheid door veroorzaakt kunnen worden.

Het chronische slaapgebrek ontstaat volgens onderzoek door afwijkingen in neurotransmitters zoals endorfine, serotonine en dopamine. Neurotransmitters zijn stofjes die in de hersenen worden aangemaakt en die het lichaam vertellen wat ze moeten doen. Bij patiënten met fibromyalgie is er sprake van een abnormale productie van deze neurotransmitters. Behalve dat dit leidt tot een afwijkend slaappatroon, verandert ook de manier waarop het lichaam de pijn beheerst er door.

Verstoring van de darmflora en darmslijmvliesbarrièrefunctie kan leiden tot opvlamming van de gewrichtsontstekingen, spierklachten en pijn. Uit onderzoek blijkt dat bij 90-100% van alle mensen met fibromyalgie een verstoring van de dunne darmflora voorkomt. De ernst van de klachten bleek daarbij samen te hangen met de mate van bacteriële overgroei.

Bepaalde schadelijke darmbacteriën produceren tryptofanase, een enzym dat tryptofaan afbreekt. Hierdoor is er minder tryptofaan beschikbaar en kunnen er tekorten ontstaan aan serotonine en melatonine. Deze hormonen spelen een belangrijke rol bij het verminderen van angst en depressie, pijnstilling en regulatie van het slaap-waakritme. Bij mensen met fibromyalgie zijn lagere spiegels van zowel tryptofaan, serotonine als melatonine (tot 31% minder) vastgesteld dan bij gezonde personen


Te veel vetgebruik (ook van goede vetten) is een belasting van de spijsvertering. Wat binnenkomt, moet tenslotte allemaal verwerkt worden. Het lichaam moet extra gal en pancreassap aanmaken om de hoeveelheid vet weg te werken. Lukt dit onvoldoende, dan blijven er vetresten in de dikke darm achter. Deze vetten worden door dikke darmbacteriën omgezet in gifstoffen (LPS: lipopolysacchariden). Deze gifstoffen tasten het darmslijmvlies aan, waardoor de weerstand van het darmslijmvlies en de opnamecapaciteit van nutriënten daalt. Overmatig vetgebruik en de toename van LPS wekken gemakkelijk laaggradige ontstekingsreacties op. Een goede darmflora door een evenwichtige voeding, zal leiden tot een verminderde doorlaatbaarheid van het darmslijmvlies, waardoor ook minder blootstelling van het lichaam aan LPS zal optreden, hetgeen ook weer leidt tot minder ontstekingsreacties.

Voor een goede energievoorziening van de spieren en het wegvangen van ontstekingen en oxidatieve stress zijn de volgende vitamines en mineralen van belang:
– Vitamine B1, B6, B12, foliumzuur, homocysteïne (marker van vitamine B-status)
– Ferritine (ijzervoorraad), zink, selenium
– Vitamine D, vitamine E.
- Co-enzym Q10
- Carnitine.

Een mogelijke oorzaak van de chronische vermoeidheid bij fibromyalgie ligt in de energieproductie in de cel. De voedingsstof Carnitine speelt daarbij een belangrijke rol en wordt door het lichaam zelf aangemaakt. Mensen met chronische vermoeidheid hebben een veel lagere concentratie aan (acetyl)carnitine dan gezonde mensen.

Bij fibromyalgie komen regelmatig voedselovergevoeligheden voor die de doorlaatbaarheid van de darmwand verhogen en ontstekingsreacties aanwakkeren, hetgeen de pijn versterkt. Het meest voorkomend zijn overgevoeligheden voor gluten, melkproducten, eieren, noten, pinda en soja. Voldoende inname van essentiële vetzuren (vooral omega 3 en GLA) kan de ontstekingsreactie helpen verminderen.

Bij fibromyalgie ontstaan de klachten meestal na het doormaken van een stressfactor, zoals een virale of bacteriële infectie, lichamelijk trauma (operatie, auto-ongeluk, val), ernstige mentale stress of een auto-immuunziekte. Het lichaam maakt als reactie op deze stressfactor(en) reactieve zuurstof- en/of stikstofverbindingen aan. Dit veroorzaakt oxidatieve stress dan wel nitrostress. De mate van oxidatieve stress en nitrostress bepaalt de behoefte aan medicinale hoeveelheden antioxidanten en nitrostressverlagers, zoals Q10, carnitine, magnesium, zink, selenium, vitamine B12, C en E.

Wetenschappelijk onderzoek toont aan, dat de oorzaak van fibromyalgie kan worden teruggevoerd op het disfunctioneren van het zenuwstelsel. Het immuunsysteem zou dus geen rol spelen bij deze aandoening. Ondanks dat er nog niet veel duidelijkheid is over de oorzaak van fibromyalgie is er in de praktijk al wel de nodige ervaring opgedaan met de positieve effecten van een aangepaste voeding en het gebruik van voedingssupplementen.
Welke voedingsmaatregelen en voedingssupplementen effectief zijn hangt van heel veel factoren af en is dus per persoon heel verschillend. Diverse testen kunnen meer aanwijzingen geven over welke individuele aanpassingen gemaakt dienen te worden.