Het gemeenlandshuis in Edam betekenis & definitie

van het Hoogheemraadschap van de Uitwaterende Sluizen van Kennemerland en Westfriesland (Schepenmakersdijk 16) [12] is een complex van drie, U-vormig om een voorhof gesitueerde, gebouwen. Het in 1544 gestichte hoogheemraadschap verhuisde in 1701 van Alkmaar naar Edam en vestigde zich in het zogeheten Vlosserhuis op een scheepswerf. Dit deels onderkelderde 17de-eeuws pand kreeg na een storm in 1724 nieuwe gevels en een ingangsomlijsting met pilasters; het bovenlicht wordt geflankeerd door dolfijnen en bekroond door het hoogheemraadschapswapen. Na een ingrijpende verbouwing in 1797 volgde in 1836 een achteruitbreiding met een vergaderzaal met spiegelgewelf en een neoclassicistische gevel met toscaanse kapitelen. Het gebouw is bovendien in 1926 verlengd aan de westzijde (twee traveeën) en in 1952 aan de oostzijde (één travee).

Het gebouw links aan het voorhof stamt uit 1762 en diende als architectenwoning.

De door J.J. Bottemanne vervaardigde schouw in de herenkamer hoort bij een ingrijpende restauratie uit 1818. De houten loods rechts was in gebruik als wagenhuis, paardenstal, timmer-, touwen spijkerhuisje, en werd in 1759 in baksteen verlengd. Het houten gedeelte heeft men vernieuwd in 1906. Van een restauratie in 1967 dateert de kleine dakruiter met uurwerk. Het gebouw dient nu als woning. De geometrisch aangelegde voorhof bevat vier tuinbeelden van de jaargetijden (circa 1770) en een hardstenen lantaarnpaal (18de eeuw). Het voorhof wordt afgesloten door een houten hek met twee toegangen. De opzetstukken boven de poorten tonen het gekroonde hoogheemraadschapswapen geflankeerd door dolfijnen (1734).

Het complex is 1988 uitgebreid met het huis Schepenmakersdijk 10. Dit in 1650 door Jan Baan gebouwde huis met houtskelet kreeg in 1874 een nieuwe gevel in opdracht van houthandelaar Jan Boot. Hij had rond 1860 ook het naastgelegen pand Schepenmakersdijk 11 laten vernieuwen met een lijstgevel. Voor de inwendige verbouwingen in 1874 was vermoedelijk A.H.D. Rups, architect van het hoogheemraadschap, verantwoordelijk. In 1978 is het herenhuis Lingerzijde 41 in gebruik genomen als kantoorpand van het hoogheemraadschap en in 1976-'78 is er nieuwbouw toegevoegd naar ontwerp van Tj. Dijkstra.

Gepubliceerd op 26-05-2017