Lexicon Nederland en België

Liek Mulder (1994)

Gepubliceerd op 02-08-2017

Rantsoenering

betekenis & definitie

Rantsoenering (ook: distributie), verdeling van het aanbod van goederen door gedeeltelijke uitschakeling van het prijsmechanisme. Rantsoenering vindt plaats in tijden van oorlogsgevaar of van belemmerde aanvoer.

Door het binden van de aanschafmogelijkheid van goederen aan van overheidswege verstrekte vergunningen of bonnen, veelal in samenhang met prijsbeheersing, probeert men de schaarse goederen zo eerlijk mogelijk onder de bevolking te verdelen. Omdat dergelijke prijsvoorschriften echter niet kunnen voorkomen dat het grootste deel van de aanwezige voorraden in handen komt van de meest kapitaalkrachtigen, gaat de overheid meestal ook tot distributie over teneinde alle burgers een rechtmatig deel in de voorraden te waarborgen. De rantsoenering gebeurt overwegend door het verstrekken van bonkaarten, waarbij telkens voor een bepaalde periode een bepaalde bon wordt aangewezen, waarmee men een zekere hoeveelheid van een bepaald goed tegen een vastgestelde prijs kan kopen. In Nederland en België was in beide wereldoorlogen sprake van rantsoenering. In Nederland werd in 1939 de Distributiewet aangenomen, terwijl krachtens de Prijsopdrijvings- en Hamsterwet van 1939 het opdrijven van prijzen en het hamsteren van goederen kon worden tegengegaan. De uitvoering van de rantsoenering werd toevertrouwd aan een aantal rijksbureaus en het Centraal Distributiekantoor (cdk). In 1944 waren alle nog verkrijgbare levensmiddelen `op de bon'. In 1948-1949 werden de meeste rantsoeneringsmaatregelen opgeheven, terwijl het cdk in 1950 werd geliquideerd. In België bestond sinds 1937 een Dienst voor Ravitaillering, waaruit in 1939 een zelfstandig ministerie groeide. Er werden voorraden aangelegd, terwijl de overheid tegen prijsopdrijving en hamsteren optrad. In mei 1940 kwamen de voornaamste voedingsmiddelen `op de bon', naderhand gevolgd door bijna alle goederen. Met het vrijgeven van boter en rijst kwam in 1949 een einde aan deze rantsoenering. Naast de distributie ontstaat vrijwel altijd een `zwarte markt' voor de betreffende goederen.