Katholicisme encyclopedie

Onder redactie van Prof. dr. J.C. Groot

Gepubliceerd op 02-01-2020

VASTEN

betekenis & definitie

is het zich ontzeggen van voedsel omwille van een religieus motief (liefde tot Christus, boete, eerherstel enz. zie ook Ascese). Christus zelf heeft het voorbeeld gegeven (Matth .4 : 2), ertoe aangespoord (vgl.

Matth. 9 : 15) en duidelijk aangegeven in welke geest deze oefening moet volbracht worden (Matth.: 16-18). Van het begin van de Kerk is deze ascetische oefening dan ook in praktijk gebracht (vgl. Didache) en sinds de 4de eeuw is als herinnering aan het vasten van Christus de~Veertigdaagse Vasten algemeen in zwang (zie Quadragesima).

Tegenwoordig maken we onderscheid tussen vasten en onthouding en kennen bovendien nog het zgn. eucharistische vasten. Volgens het nu geldende recht wordt onder vasten verstaan het zich beperken tot één volle maaltijd (vleesgebruik daarbij toegestaan) per dag. Daarnaast mag men nog tweemaal in beperkte mate (zie Collatie), rekening houdend met werk en constitutie, iets gebruiken (geen vlees). Bij de onthouding ontzegt men zich alleen de vleesspijzen. Vasten en onthouding kunnen soms samengaan. In Can. 1252 van het kerkelijk wetboek worden de volgende onthoudings- en vastendagen aangegeven: alleen onthoudingsdagen zijn alle Vrijdagen.

Vasten- en onthoudingsdagen tezamen: Aswoensdag, Vrijdagen en Zaterdagen van de Veertigdaagse Vasten, Quatertemperdagen, vigiliedagen van Pinksteren, van Maria-ten-hemel-opneming, Allerheiligen en Kerstmis. In Nederland is voor de Zaterdagen van de Veertigdaagse Vasten in de onthouding algemene dispensatie gegeven. Maakt men van deze dispensatie gebruik, dan is men gehouden tot een gebed (3 x Onze Vader, Wees-gegroet enix Twaalf Artikelen des Geloofs) of tot een aalmoes (het zgn. Zuivelgeld). Alle dagen van de Veertigdaagse Vasten zijn vastendagen. Op Zon- en feestdagen wordt niet gevast.

De verplichting tot onthouding geldt voor alle personen boven de 7 jaar. Tot vasten zijn verplicht al degenen die 21 jaar zijn en ouder, tot en met hun 59ste levensjaar.

De Grote Vasten (Quadragesima) is de voorbereidingstijd op het Paasfeest. Zij begint op Aswoensdag en eindigt Paaszaterdag om 12 uur (sinds 1956 om 12 uur 's nachts, zulks in overeenstemming met het herstel van de Paasnachtwake, «Pasen). De hoofdgedachte (ondanks de naam) is niet slechts vasten, doch ook de beoefening van de naastenliefde (aalmoes) en gebed. Elke dag van de Grote Vasten heeft een eigen misformulier, waarin o.a. de vroegere voorbereiding op de Doop in de Paasnacht nog op meerdere plaatsen sterk meespreekt. In Zuidelijke landen (bijv. Italië) wordt gedurende de vasten elke dag gepreekt.

De vastenconferenties van de Notre Dame van Parijs zijn wereldberoemd. In Nederland kennen we de zgn. lijdensmeditaties , een cyclus van 6 preken over het Lijden van Christus. L. B.