Vrije wil is het vermogen om te kiezen en te handelen op basis van eigen redenen en motieven, binnen de fysieke en sociale grenzen van het dagelijks leven. Vrije wil is altijd gesitueerd; volledige onbeperktheid komt in de praktijk niet voor, is een abstractie.
Mensen zijn relationele wezens met handelingsvermogen (agency), die elkaars keuzeruimte beïnvloeden. Zelfs in beperkende omstandigheden (zoals ziekte of gevangenschap) kan iemand uiting geven aan vrije wil, zij het binnen verdere begrenzingen.
Vrije wil manifesteert zich in alledaagse, intentionele handelingen. Dit is zichtbaar bij zelfgekozen matigheid, zoals een sober of 'consuminderend' leven. Deze vormen van zelfbeperking hoeven niet religieus of sektarisch te zijn, maar zijn vaak in volle bewustzijn gekozen. Hoewel sociale druk, gewoontes en routines invloed uitoefenen, is zo'n levensstijl een bewuste keuze binnen een cultuur van overvloed.
Evenzo is spelen voor het plezier - zoals dat van kleuters of van ravottende honden - een vorm van gratuit handelen dat niet door directe noodzaak (overleving, machtsuitoefening, reproductie) wordt opgelegd. Zulke speelse momenten tonen hoe handelen zich soms eenvoudigweg vanuit vrije wil ontvouwt.
In beide voorbeelden worden binnen bestaande grenzen voor handelingswijzen gekozen die passen binnen een niet-radicaal of zacht determinisme. Op deze wijze draagt vrije wil bij aan het vermogen richting te geven aan het eigen leven, of het nu gaat om zelfbeheersing of om creatieve, onvoorspelbare activiteiten.
