Nocebo betekenis & definitie

Het nocebo-effect is de werking van verzwakkende suggesties. Nocebo gaat uit van een somber scenario. Het accent ligt op bijstellen van verwachtingen en het anticiperen op negatieve effecten.

Patiënten ontvangen veelal informatie over bijwerkingen van een behandeling, zoals een medicatie. Patiënten die veel informatie ontvangen over bijwerkingen, blijken in vergelijking met patiënten die nauwelijks over eventuele bijwerkingen informatie ontvangen, meer last van bijwerkingen te hebben. Mentale (bijvoorbeeld moeheid, depressie) en fysieke bijwerkingen (bijvoorbeeld huiduitslag) treden verhoudingsgewijs vaker op.

Nocebo (Latijn: schaden) is het spiegelbeeld van de heilzame werking van een placebo (Latijn: behagen). Artsen die nocebo-effecten willen voorkomen gaan soms over tot een leugen om bestwil. Zeer zeldzame bijwerkingen van een geneesmiddel (bijvoorbeeld ernstige jeuk en misselijkheid) worden tijdens de voorlichting over het middel dan niet expliciet aan de orde gesteld. Een andere manier om nocebo-schade te voorkomen is met opzet eventuele negatieve uitkomsten te benadrukken (jeuk en misselijkheid zullen ernstig zijn). Later blijken dan vaak de bijwerkingen mee te vallen (nauwelijks jeuk en misselijkheid). Ook kan de nocebo-schade met opzet alsnog positief worden geframed (het middel zal zich bewijzen want jeuk en misselijkheid ontstaan). Nocebo wordt problematisch als de werking van een geneesmiddel nihil is, zelfs nauwelijks een placebo-effect kan veroorzaken (bijvoorbeeld Ritalin voor ADHD volwassenen).

Buiten de gezondheidszorg komt nocebo amper aan de orde. Toch zijn er vergelijkbare nocebo-situaties. Spindoctors manipuleren de waarheid onder de vlag van ‘ doel heiligt de middelen ‘. Hun wijze van formulering van negatieve verwachtingen beïnvloedt het toekomstig handelen in hoge mate. Apocalyptische verwachtingen, gecombineerd met elkaar napraten, leiden tot waarmakende toekomstvoorspellingen waarin nocebo-gevoelige mensen gaan geloven. Nocebo als ‘self fulfilling prophecy’ met soms zeer schadelijke gevolgen.