Lelijk betekenis & definitie

Lelijk is de sensatie iets niet te willen zien of horen (wond, schilderij, gebouw, muziek). Lelijk drukt een negatieve oordeel uit (gedachten, karakter).

Littekens in het gezicht, de gebochelde figuur, obscene vetzucht en een oerlelijk iemand, lichamelijke lelijkheid wisselt per cultuur, tijd en plaats. Mismaaktheid en het afwerende gebaar gaan samen (omdraaien, weglopen). Soms zijn gênant lelijke lijven zowel afstotend als aantrekkend. Afkeer en nieuwsgierigheid mengen zich, kunnen tot pervers voyeurisme leiden.

Het smakeloze schilderij, kitscherige fotografie en niet aan te horen muziek, artistieke lelijkheid werkt anders. Lelijke kunst is per definitie niet mooi. Is tevens betekenisloos, irrelevant, niet aansprekend, mag weg. Beeld en geluid kunnen als lelijk worden ervaren. Van lelijke smaken, geuren of aanrakingen spreekt men niet. Lelijkheid van figuratieve kunst en muziek sluit de rijen, kan bezoekers in- of uitsluiten en is instaat kunstenaars te breken. ‘Lelijk’ kunst heeft politieke dimensies (Entartete Kunst, Sjostakovitsj).

Behalve lichamelijke en artistieke lelijkheid kunnen ook abstracties ‘lelijk’ zijn. Een ‘lelijk’ karakter of ‘lelijke’ gedachten houdt een quasi-moreel oordeel in (= slecht, fout, incorrect, stom, onaangenaam, abnormaal). Lelijk is niet meer een esthetisch oordeel (lelijk = niet mooi). Een lelijke abstractie drukt een moreel-geladen, een politiek oordeel uit. Hedendaagse critici spreken van een zucht naar lelijkheid en van ‘verlelijking’ van de architectuur of het landschap. Anderen van het verlies van wat ooit mooi, heilig of sacraal was (uglification).

Lelijk = niet mooi. Lelijk is echter een steeds politieker begrip geworden. De wereld zou zelfs aan lelijkheid ten onder gaan. LELIJK vraagt om specificatie, nuancering en verheldering. Lelijk, lelijkheid en ‘verlelijken’ dreigen anders betekenisloos te worden.

Gepubliceerd op 17-07-2019