Geweten betekenis & definitie

Geweten is het besef dat de ander lijdt en dat handelen vereist was. Aanvoelen dat een ander kwaad is of wordt aangedaan en zich realiseren daaraan eventueel iets te moeten doen. Geweten is de capaciteit om te bedenken wat in een bepaalde situatie iemand met betrekking tot anderen zou doen.

Van jongs af aan zien of ervaren mensen leed van anderen. Op basis van dit zelfbewustzijn ontwikkelen zich handelwijzen variërend van het gebaar van troosten tot de lichaamstaal van wegkijken. Gewetensvol gedrag uit zich in goede gewoonten en in gewetensbevestigende rituelen zoals van giro 555 gebruikmaken. Het gaat dan om sociaal gewaardeerd optreden. Dit gewetensvol handelen ontstaat op basis van reïficatie van een metafysisch besef voor anderen iets te moeten doen. Consciëntieus dingen doen wordt gestimuleerd door inwendig toezicht (= de ik-plus of ik-reflectief) en door toezicht van anderen (inclusief surveillance camera) en door bijvoorbeeld het Boze Oog van Hogere Machten.

Het geweten volgt in het algemeen de Gulden Regel van religies, aangevuld met talloze door de cultuur bepaalde codes voor goed of heilig gedrag. Het geweten niet volgen veroorzaakt gevoelens van schuldige nalatigheid, spijt, wroeging en zo meer. Gewetenloos - sommigen spreken van extreem zondig, immoreel, amoreel of duivels - gedrag is zeldzaam.

In overdrachtelijke zin kunnen mensen hun geweten onderdrukken, sussen of tot zwijgen brengen. Stemmen van Hogere Machten worden dan onvoldoende gehoord. In weer andere situaties is sprake van zelfdeceptie waarbij kwade gewetens conflicteren en strijden om de overhand. Cognitieve dissonantie en een vals bewustzijn in een seculiere context zorgen voor alternatieve gewetens.

Niet alleen afwijkende veranderingen van het geweten maar ook wat ermee in overeenstemming is, krijgt betekenis zodra het geweten zich uitdrukt in ons alledaagse gedrag.