Catharsis betekenis & definitie

Catharsis is de emotionele ontlading op basis van een door beeld en geluid in gang gezette herbeleving. Een collectieve catharsis bestaat uit plotselinge bevrijdende emoties veroorzaakt door een gebeurtenis (de terugkomst van de eerste slachtoffers van MH17 in 2014).

Kijkend naar het Journaal is daar opeens de persoonlijke herkenning plus de ontladende klap op de bankleuning. Opgekropte woede wil stoom afblazen. De tweede trede van de cathartische ladder is met anderen. Samen onderdrukte agressie eruit gooien. Samen schreeuwen of krijsen, lucht op.

De derde trede is van professionals. Woede en pijn ontsnappen nadat iets pseudo demonisch is weggejaagd (exorcisme). Wreed gedrag zien en individuele angstgevoelens herbeleven, moeten eveneens voor therapeutische reinigingen zorgen.

De vierde en meest controversiële trede van de cathartische ladder betreft de verlossende werking van sociale media. Video met veel geweld en war-games zouden onderdrukte agressie en verborgen angsten zelfs verminderen. Op persoonlijk niveau lijkt catharsis een buzz-woord.

Opeens breekt de zon door en wordt de tragische scheiding afgeblazen (Brexit). Een mondiale zucht van verlichting, de president van een grootmacht treedt af. Gedeelde opluchting, verademing, medelijden en vreugde laten zich kanaliseren in een lokaal ritueel. De apotheose van lachbui als reactie op angst ontvouwt zich. Vrijmakende emoties vervangen heimelijk gemopper en sluimerend medelijden. Een herboren orde, een kortdurend nieuw evenwicht ontstaat. Een collectieve catharsis uit zich opeens.

Valse catharsis biedt valse loutering. Catharsis op persoonlijk niveau veronderstelt bevrijding van eerder doorleefde angst, oud verdriet en pijnlijke herinneringen. Ook emoties van angst, pijn of verdriet in het hier en nu lenen zich voor loutering. Maar een gemanipuleerde loutering neigt naar oppervlakkigheid. Valse catharsis staat niet gelijk aan cognitief begrijpen en is zeker niet gelijk aan moreel handelen in de toekomst. Een catharsis-gevoel is aangenaam maar niet altijd betekenisvol.

Gepubliceerd op 09-09-2019