Geschiedenis Lexicon

H.W.J. Volmuller (1981)

Gepubliceerd op 03-08-2020

Socialisme

betekenis & definitie

een begrip van toepassing op alle bewegingen die streven naar sociale rechtvaardigheid, gepaard gaande met structurele maatschappijhervormingen. De misstanden, die als gevolg van de industrialisatie in de 19e eeuw ontstonden, deden velen zich keren tegen het kapitalistische stelsel als oorzaak van de armoede en van de tegenstellingen tussen de mensen.

Men wilde daarom het persoonlijk eigendom der produktiemiddelen vervangen door een of andere vorm van gemeenschappelijk bezit.In de ontwikkeling van het socialisme zijn te onderscheiden: het utopistische socialisme, dat vooral in Frankrijk werd uitgedacht en dat met medewerking van goedwillende kapitaalverschaffers voorbeeldige gemeenschappen wilde stichten, was vnl. theoretisch (o.a. Saint-Simon en Fourier); het coöperatieve socialisme, dat de oplossing zag in produktiecoöperaties in handen van de arbeiders, georganiseerd en gefinancierd door de staat (Louis Blanc) en het wetenschappelijk socialisme of marxisme, dat meende, dat het kapitalistische produktiesysteem aan zijn innerlijke tegenspraak te gronde zal gaan en dat de steeds scherper wordende klassenstrijd tot het socialisme zal leiden (Marx en Engels).

Na de Eerste Wereldoorlog trad in het socialisme een scheuring op, nl. een revolutionaire linkervleugel (communisme) en een reformistische vleugel, die sociale hervormingen binnen de parlementaire democratie wil bereiken. Doordat de reformistische vleugel geleidelijk zijn economische eisen in hoofdzaak heeft laten vallen zijn de principiële grenzen tussen socialistische en burgerlijke partijen grotendeels verdwenen. (→ Sociaal Democratische Arbeiders Partij. → Belgische Socialistische Partij), un. H.P.G.Quack, De socialisten (6 dln., 3e dr.1899); H.P.G.Quack. De Socialisten. Uit het Engeland der vorige eeuw (1904); M.Beer, Allgemeine Gesch. des Sozialismus und der sozialen Kämpfe (8e dr. 1932); G.Lichtheim, A short history of socialism (1970); J.Fletscher (red.), Het socialisme (1970); G.Harmsen, Idee en beweging. Bibi. v.d. gesch. van socialisme en arbeidersbeweging in Nederland (1972); S.W.Couwenberg.

Modern socialisme (1972); J.Droz (red.). Histoire générale du socialisme (3 dln. 1972—78); II.de Vos, Gesch. v.h. socialisme in Nederland (2 dln. 1976); R.N.Berki. Het socialisme (1978).